Εισαγωγή

Η αποχή από τις εκλογές δεν αποτελεί απλώς ένα στατιστικό μέγεθος.

Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες της σχέσης μεταξύ πολιτών και δημοκρατικών θεσμών.

Τα τελευταία χρόνια, η συμμετοχή στις εκλογές παρουσιάζει διακυμάνσεις, ενώ ολοένα και περισσότεροι πολίτες δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται πως εκπροσωπούνται επαρκώς από το πολιτικό σύστημα.

Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Παρατηρείται σε πολλές ευρωπαϊκές δημοκρατίες και θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα:

Πώς μπορεί να ενισχυθεί ξανά η εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημοκρατική διαδικασία;

Η αποχή δεν σημαίνει πάντα αδιαφορία

Η αποχή μπορεί να οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς παράγοντες.

Για ορισμένους πολίτες αποτελεί ένδειξη πολιτικής απογοήτευσης.

Για άλλους εκφράζει την αίσθηση ότι καμία από τις διαθέσιμες επιλογές δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους.

Υπάρχουν επίσης πρακτικοί και κοινωνικοί λόγοι που επηρεάζουν τη συμμετοχή, όπως η μετακίνηση, η ηλικία ή η πρόσβαση στην εκλογική διαδικασία.

Η αποχή, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα ενιαίο φαινόμενο.

Η κρίση εμπιστοσύνης

Η εμπιστοσύνη αποτελεί το θεμέλιο κάθε δημοκρατικού πολιτεύματος.

Όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι οι θεσμοί λειτουργούν με διαφάνεια, λογοδοσία και αποτελεσματικότητα, η συμμετοχή ενισχύεται.

Αντίθετα, όταν επικρατεί η αίσθηση ότι οι αποφάσεις δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας ή ότι οι θεσμοί δεν λειτουργούν ισότιμα για όλους, η εμπιστοσύνη μειώνεται.

Οι νέες προσδοκίες των πολιτών

Οι πολίτες σήμερα δεν αξιολογούν μόνο τις ιδεολογικές θέσεις των κομμάτων.

Αξιολογούν:

• την αποτελεσματικότητα,
• τη διαφάνεια,
• την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών,
• την καθημερινή τους εμπειρία,
• και την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να επιλύει πραγματικά προβλήματα.

Η απαίτηση για λογοδοσία είναι μεγαλύτερη από ποτέ.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζονται πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών:

• δημόσιες διαβουλεύσεις,
• ψηφιακές πλατφόρμες συμμετοχής,
• ανεξάρτητοι μηχανισμοί αξιολόγησης πολιτικών,
• μεγαλύτερη διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων.

Η εμπειρία δείχνει ότι η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται.

Κερδίζεται.

Πέντε προτεραιότητες για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης

1. Περισσότερη θεσμική διαφάνεια

Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις.

2. Αξιολόγηση δημόσιων πολιτικών

Η αποτελεσματικότητα των πολιτικών πρέπει να μετριέται με αντικειμενικούς δείκτες.

3. Συνεχής λογοδοσία

Η δημόσια διοίκηση και οι πολιτικοί θεσμοί οφείλουν να εξηγούν τις αποφάσεις τους και να αναλαμβάνουν την ευθύνη των αποτελεσμάτων.

4. Συμμετοχή των πολιτών

Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην εκλογική διαδικασία. Η ενεργή συμμετοχή μεταξύ των εκλογών είναι εξίσου σημαντική.

5. Μακροπρόθεσμη πολιτική αξιοπιστία

Οι πολίτες αξιολογούν περισσότερο τη συνέπεια και την αξιοπιστία παρά τις βραχυπρόθεσμες υποσχέσεις.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Η ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς δεν αποτελεί μόνο πολιτικό ζητούμενο.

Αποτελεί προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και τη σταθερότητα της δημοκρατίας.

Μια κοινωνία που εμπιστεύεται τους θεσμούς της είναι περισσότερο πρόθυμη να συμμετέχει, να συνεργάζεται και να στηρίζει μακροπρόθεσμες μεταρρυθμίσεις.

Ερωτήματα που αξίζει να συζητήσουμε

• Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν περισσότερο την εμπιστοσύνη των πολιτών;
• Πώς μπορεί να ενισχυθεί η συμμετοχή στις δημοκρατικές διαδικασίες;
• Ποιος είναι ο ρόλος της διαφάνειας στη λειτουργία των θεσμών;
• Μπορεί η τεχνολογία να συμβάλει σε μια πιο συμμετοχική δημοκρατία;

Συμπέρασμα

Η δημοκρατία δεν στηρίζεται μόνο στους νόμους και τους θεσμούς.

Στηρίζεται στην εμπιστοσύνη των πολιτών ότι η συμμετοχή τους έχει νόημα και ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται με διαφάνεια, λογοδοσία και σεβασμό στο δημόσιο συμφέρον.

Η αποκατάσταση αυτής της εμπιστοσύνης δεν αποτελεί ευθύνη μιας μόνο κυβέρνησης ή ενός μόνο κόμματος.

Αποτελεί συλλογική πρόκληση για ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.

Γιατί η ισχυρότερη δημοκρατία δεν είναι εκείνη που απλώς διεξάγει εκλογές.

Είναι εκείνη στην οποία οι πολίτες πιστεύουν ότι η συμμετοχή τους μπορεί πραγματικά να διαμορφώσει το μέλλον.