Εισαγωγή

Οι δημοκρατίες δεν κρίνονται μόνο από τις εκλογές.

Κρίνονται από την ικανότητά τους να διαμορφώνουν κοινές στρατηγικές για τα μεγάλα ζητήματα που καθορίζουν το μέλλον μιας χώρας.

Η Ελλάδα των τελευταίων δεκαπέντε ετών γνώρισε οικονομική κρίση, κοινωνικές ανακατατάξεις, γεωπολιτικές προκλήσεις, πανδημία και βαθιές αλλαγές στην οικονομία και την τεχνολογία.

Παρά τις πολιτικές εναλλαγές, ένα βασικό ερώτημα παραμένει:

Υπάρχουν ζητήματα που θα έπρεπε να αποτελούν εθνικές προτεραιότητες ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ίσως καθορίσει περισσότερο από οποιαδήποτε εκλογική αναμέτρηση την πορεία της χώρας τα επόμενα χρόνια.

Τι σημαίνει μια νέα πολιτική συμφωνία;

Η έννοια της πολιτικής συμφωνίας δεν σημαίνει κατάργηση των ιδεολογικών διαφορών.

Η δημοκρατία χρειάζεται τον πολιτικό ανταγωνισμό.

Χρειάζεται όμως και ένα ελάχιστο επίπεδο συναίνεσης σε ζητήματα που υπερβαίνουν τον εκλογικό κύκλο.

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες υπάρχουν τομείς στους οποίους οι βασικές πολιτικές κατευθύνσεις διατηρούνται σταθερές ανεξάρτητα από την κυβέρνηση.

Αυτό επιτρέπει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και ενισχύει την εμπιστοσύνη πολιτών και επενδυτών.

Τα μεγάλα ζητήματα που απαιτούν συνέχεια

1. Δημογραφικό

Η πληθυσμιακή γήρανση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της χώρας.

Πρόκειται για ένα ζήτημα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσα σε μία κυβερνητική θητεία.

2. Παιδεία

Οι συνεχείς αλλαγές στην εκπαιδευτική πολιτική δυσκολεύουν τη διαμόρφωση ενός σταθερού και αποτελεσματικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Η εκπαίδευση απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό δεκαετιών.

3. Υγεία

Η ενίσχυση του δημόσιου συστήματος υγείας αποτελεί ζήτημα εθνικής ανθεκτικότητας και κοινωνικής συνοχής.

4. Παραγωγικό μοντέλο

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα παραγωγικό μοντέλο που θα βασίζεται στην καινοτομία, στις εξαγωγές, στην τεχνολογία, στην πράσινη μετάβαση και στη δημιουργία υψηλής προστιθέμενης αξίας.

5. Δημόσια Διοίκηση

Ένα σύγχρονο κράτος απαιτεί αποτελεσματική διοίκηση, ψηφιακές υπηρεσίες και θεσμούς που λειτουργούν ανεξάρτητα από τις πολιτικές αλλαγές.

6. Δικαιοσύνη και Θεσμοί

Η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς αποτελεί βασικό στοιχείο μιας υγιούς δημοκρατίας.

Η ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αποτελεσματικότητας δεν αποτελεί κομματικό στόχο αλλά εθνική ανάγκη.

Γιατί δυσκολεύεται η Ελλάδα να πετύχει συναινέσεις;

Η ελληνική πολιτική κουλτούρα χαρακτηρίζεται συχνά από έντονη πόλωση και βραχυπρόθεσμη λογική.

Η αντιπαράθεση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της δημοκρατίας.

Όταν όμως κάθε αλλαγή κυβέρνησης οδηγεί σε συνολική αναθεώρηση βασικών πολιτικών επιλογών, η συνέχεια του κράτους αποδυναμώνεται.

Η έλλειψη σταθερότητας επηρεάζει την αποτελεσματικότητα των δημόσιων πολιτικών και δυσκολεύει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Η διεθνής εμπειρία

Χώρες με υψηλή θεσμική αποτελεσματικότητα έχουν καταφέρει να διαμορφώσουν ευρύτερες πολιτικές συμφωνίες σε κρίσιμους τομείς όπως:

• η εκπαίδευση,
• η άμυνα,
• η δημόσια διοίκηση,
• η καινοτομία,
• η δημοσιονομική σταθερότητα.

Οι κυβερνήσεις αλλάζουν.

Οι εθνικές προτεραιότητες όμως παραμένουν σταθερές.

Πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί μια νέα πολιτική συμφωνία;

Μια ουσιαστική πολιτική συμφωνία θα μπορούσε να βασιστεί σε πέντε αρχές:

1. Θεσμική συνέχεια

Οι βασικές μεταρρυθμίσεις να μην ανατρέπονται με κάθε αλλαγή κυβέρνησης.

2. Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός

Οι δημόσιες πολιτικές να σχεδιάζονται με ορίζοντα δεκαετίας και όχι τετραετίας.

3. Διαφάνεια

Κοινά αποδεκτοί κανόνες λογοδοσίας και αξιολόγησης των πολιτικών.

4. Επιστημονική τεκμηρίωση

Οι σημαντικές δημόσιες αποφάσεις να βασίζονται σε δεδομένα και αξιολόγηση πολιτικών.

5. Δημόσιο συμφέρον

Σε κρίσιμα ζητήματα, το εθνικό συμφέρον να προηγείται του κομματικού οφέλους.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει προκλήσεις που δεν μπορούν να επιλυθούν μέσα σε μία μόνο κυβερνητική περίοδο.

Η ύπαρξη ενός ελάχιστου πλαισίου εθνικής συνεννόησης δεν περιορίζει τη δημοκρατία.

Αντίθετα, μπορεί να ενισχύσει τη σταθερότητα, την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα των δημόσιων πολιτικών.

Ερωτήματα που αξίζει να συζητήσουμε

• Ποια ζητήματα θα έπρεπε να αποτελούν κοινή εθνική στρατηγική;
• Πώς μπορεί να ενισχυθεί η θεσμική συνέχεια χωρίς να περιορίζεται ο δημοκρατικός ανταγωνισμός;
• Είναι έτοιμο το πολιτικό σύστημα να επενδύσει περισσότερο στη συναίνεση όταν διακυβεύονται μακροπρόθεσμα συμφέροντα;
• Ποιος είναι ο ρόλος της επιστημονικής γνώσης στη διαμόρφωση δημόσιων πολιτικών;

Συμπέρασμα

Η δημοκρατία δεν απαιτεί ομοφωνία.

Απαιτεί όμως την ικανότητα να αναγνωρίζουμε ότι ορισμένα ζητήματα υπερβαίνουν τα όρια της καθημερινής πολιτικής αντιπαράθεσης.

Η Ελλάδα χρειάζεται έντονο δημόσιο διάλογο, ισχυρό πολιτικό ανταγωνισμό και διαφορετικές ιδεολογικές προσεγγίσεις.

Χρειάζεται όμως και τη θεσμική ωριμότητα να συμφωνεί στα θεμέλια πάνω στα οποία θα οικοδομήσει το μέλλον της.

Γιατί η πραγματική πολιτική επιτυχία δεν μετριέται μόνο από την επόμενη εκλογική νίκη.