Εισαγωγή

Η Ελλάδα επένδυσε επί δεκαετίες στην εκπαίδευση χιλιάδων νέων επιστημόνων. Πανεπιστήμια, οικογένειες και η ίδια η κοινωνία αφιέρωσαν σημαντικούς πόρους για τη δημιουργία ανθρώπινου κεφαλαίου υψηλού επιπέδου.

Ωστόσο, ιδιαίτερα μετά την οικονομική κρίση, ένα μεγάλο μέρος αυτών των νέων επέλεξε να αναζητήσει επαγγελματικές ευκαιρίες στο εξωτερικό.

Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως Brain Drain, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την ελληνική οικονομία.

Το ουσιαστικό ερώτημα όμως σήμερα δεν είναι μόνο γιατί έφυγαν.

Είναι αν η Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε ένα μέρος αυτής της γενιάς να επιστρέψει.

Τι είναι το Brain Drain;

Ο όρος περιγράφει τη μετακίνηση ανθρώπων υψηλής εκπαίδευσης και εξειδίκευσης προς χώρες που προσφέρουν καλύτερες επαγγελματικές και ερευνητικές προοπτικές.

Δεν πρόκειται μόνο για απώλεια πληθυσμού.

Πρόκειται για απώλεια:

• γνώσης,
• καινοτομίας,
• παραγωγικότητας,
• επιχειρηματικότητας,
• και μελλοντικής οικονομικής ανάπτυξης.

Γιατί έφυγαν τόσοι νέοι;

Η απόφαση μετανάστευσης σπάνια οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα.

Συνήθως επηρεάζεται από έναν συνδυασμό:

• περιορισμένων επαγγελματικών ευκαιριών,
• χαμηλότερων αμοιβών,
• αβεβαιότητας,
• δυσκολιών εξέλιξης,
• ερευνητικών υποδομών,
• και ποιότητας των θεσμών.

Για πολλούς νέους επιστήμονες, η μετανάστευση αποτέλεσε επιλογή επαγγελματικής εξέλιξης και όχι μόνο οικονομικής ανάγκης.

Μπορεί το Brain Drain να γίνει Brain Gain;

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι αρκετές χώρες κατάφεραν να μετατρέψουν τη φυγή επιστημόνων σε πλεονέκτημα.

Πώς;

Δημιουργώντας:

• ισχυρά ερευνητικά οικοσυστήματα,
• ανταγωνιστικές θέσεις εργασίας,
• κίνητρα για επενδύσεις,
• διεθνείς συνεργασίες,
• και ένα σταθερό θεσμικό περιβάλλον.

Η επιστροφή δεν επιτυγχάνεται μόνο με οικονομικά κίνητρα.

Απαιτεί ένα περιβάλλον όπου οι άνθρωποι αισθάνονται ότι μπορούν να δημιουργήσουν.

Η σημασία του ανθρώπινου κεφαλαίου

Στη σύγχρονη οικονομία, το σημαντικότερο κεφάλαιο μιας χώρας δεν είναι οι φυσικοί πόροι.

Είναι οι άνθρωποί της.

Οι γνώσεις, οι δεξιότητες, η δημιουργικότητα και η καινοτομία αποτελούν τους βασικούς παράγοντες μακροχρόνιας ανάπτυξης.

Η επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο δεν αποτελεί κοινωνική πολιτική.

Αποτελεί αναπτυξιακή στρατηγική.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

Η Ελλάδα διαθέτει μία από τις πιο μορφωμένες νέες γενιές στην Ευρώπη.

Η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο να περιοριστεί η φυγή νέων επιστημόνων.

Είναι να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που θα επιτρέπει:

• την επιστροφή όσων έφυγαν,
• την παραμονή όσων σκέφτονται να φύγουν,
• και την προσέλκυση νέων επιστημόνων από το εξωτερικό.

Το ανθρώπινο κεφάλαιο μπορεί να αποτελέσει το μεγαλύτερο συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης

• Το Brain Drain αποτελεί κυρίως απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου.
• Η επιστροφή επιστημόνων απαιτεί συνδυασμό οικονομικών και θεσμικών αλλαγών.
• Οι επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία ενισχύουν τη διατηρήσιμη ανάπτυξη.
• Η ποιότητα των θεσμών επηρεάζει σημαντικά τις αποφάσεις των νέων επιστημόνων.
• Το ανθρώπινο κεφάλαιο αποτελεί τον σημαντικότερο πόρο της ελληνικής οικονομίας.

Ερωτήματα που αξίζει να συζητήσουμε

Γιατί οι νέοι επιστήμονες επιλέγουν να εργαστούν στο εξωτερικό;

Η απόφαση σχετίζεται συνήθως με καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες, υψηλότερες αποδοχές, ισχυρότερα ερευνητικά οικοσυστήματα και μεγαλύτερες δυνατότητες εξέλιξης.

Μπορεί η Ελλάδα να αντιστρέψει το Brain Drain;

Ναι, εφόσον δημιουργήσει σταθερό θεσμικό περιβάλλον, επενδύσει στην καινοτομία και ενισχύσει τις ευκαιρίες απασχόλησης υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Είναι αρκετά τα οικονομικά κίνητρα;

Όχι. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι εξίσου σημαντικοί είναι η ποιότητα ζωής, η αξιοκρατία, η ερευνητική υποστήριξη και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς.

Πώς επηρεάζει το Brain Drain την οικονομία;

Η απώλεια εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού περιορίζει την παραγωγικότητα, την καινοτομία και τις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας.

Τι σημαίνει Brain Gain;

Πρόκειται για την επιστροφή ή την προσέλκυση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα και την αναπτυξιακή δυναμική μιας οικονομίας.

Συμπέρασμα

Η συζήτηση για το Brain Drain δεν αφορά μόνο τη μετανάστευση νέων επιστημόνων.

Αφορά το μέλλον της ελληνικής οικονομίας.

Η χώρα που καταφέρνει να αξιοποιήσει το ανθρώπινο κεφάλαιό της αποκτά το ισχυρότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του 21ου αιώνα.

Η πραγματική πρόκληση δεν είναι απλώς να σταματήσει η φυγή.

Είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε οι νέοι να επιλέγουν να δημιουργούν το μέλλον τους στην Ελλάδα.