Εισαγωγή

Στη δημόσια συζήτηση κυριαρχούν καθημερινά ζητήματα όπως η οικονομία, η ακρίβεια, η υγεία, η παιδεία, η ασφάλεια και η εξωτερική πολιτική.

Όλα αποτελούν πραγματικές και σημαντικές προκλήσεις.

Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο πρόβλημα που συνδέει σχεδόν όλα τα παραπάνω.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να δυσκολεύεται να σχεδιάσει με ορίζοντα δεκαετιών.

Η πολιτική αντιπαράθεση επικεντρώνεται συνήθως στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση.

Οι μεγάλες προκλήσεις της χώρας, όμως, απαιτούν σχεδιασμό πολύ μεγαλύτερο από έναν εκλογικό κύκλο.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιες πολιτικές εφαρμόζονται σήμερα.

Είναι αν γνωρίζουμε ως χώρα πού θέλουμε να βρισκόμαστε το 2040.

Οι χώρες που πετυχαίνουν σκέφτονται μακροπρόθεσμα

Οι επιτυχημένες οικονομίες δεν λειτουργούν αποκλειστικά με βάση την καθημερινή διαχείριση.

Διαμορφώνουν εθνικές στρατηγικές.

Επενδύουν στην εκπαίδευση.

Στην καινοτομία.

Στους θεσμούς.

Στην παραγωγικότητα.

Στην τεχνολογία.

Και κυρίως…

διατηρούν συνέχεια στους βασικούς στόχους τους ανεξάρτητα από τις κυβερνητικές αλλαγές.

Η Ελλάδα των τεσσάρων ετών

Στην Ελλάδα, μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης περιορίζεται στον χρονικό ορίζοντα της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης.

Αυτό δημιουργεί δύο σημαντικές συνέπειες.

Πρώτον, δυσκολεύει την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων που απαιτούν χρόνο.

Δεύτερον, μειώνει τη θεσμική συνέχεια και την προβλεψιμότητα των δημόσιων πολιτικών.

Η χώρα αποκτά σχέδια.

Σπάνια αποκτά στρατηγική.

Οι μεγάλες προκλήσεις μέχρι το 2040

Η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα:

• τη δημογραφική συρρίκνωση,
• τη γήρανση του πληθυσμού,
• την τεχνητή νοημοσύνη,
• την ενεργειακή μετάβαση,
• την κλιματική προσαρμογή,
• τη γεωπολιτική αστάθεια,
• την αναβάθμιση της δημόσιας διοίκησης,
• και τη μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο.

Καμία από αυτές τις προκλήσεις δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσα σε μία μόνο κυβερνητική θητεία.

Τι σημαίνει εθνικό σχέδιο;

Ένα εθνικό σχέδιο δεν σημαίνει ότι όλα τα κόμματα συμφωνούν σε όλα.

Σημαίνει ότι η χώρα συμφωνεί σε ορισμένους θεμελιώδεις στόχους.

Για παράδειγμα:

• καλύτερη παιδεία,
• ισχυρότερο σύστημα υγείας,
• αποτελεσματικό κράτος,
• ανταγωνιστική οικονομία,
• δημογραφική ανασυγκρότηση,
• βιώσιμη ανάπτυξη,
• θεσμική αξιοπιστία.

Οι κυβερνήσεις μπορούν να διαφωνούν στον τρόπο.

Όχι απαραίτητα στον προορισμό.

Η διεθνής εμπειρία

Πολλές χώρες έχουν υιοθετήσει μακροχρόνιες στρατηγικές που υπερβαίνουν τον εκλογικό κύκλο.

Η επιτυχία τους δεν βασίστηκε στην απουσία πολιτικών διαφορών.

Βασίστηκε στη σταθερότητα των βασικών εθνικών στόχων.

Πέντε προτεραιότητες για την Ελλάδα του 2040

1. Δημογραφική αναγέννηση

Η αντιστροφή της δημογραφικής πορείας αποτελεί εθνική προτεραιότητα.

2. Εκπαίδευση και ανθρώπινο κεφάλαιο

Η μεγαλύτερη επένδυση μιας χώρας είναι οι άνθρωποί της.

3. Παραγωγική οικονομία

Μετάβαση σε οικονομία γνώσης, καινοτομίας και υψηλής προστιθέμενης αξίας.

4. Θεσμικός εκσυγχρονισμός

Ένα αποτελεσματικό κράτος αποτελεί προϋπόθεση για κάθε αναπτυξιακή στρατηγική.

5. Εθνική συνέχεια

Ορισμένες δημόσιες πολιτικές πρέπει να διαθέτουν διάρκεια μεγαλύτερη από μία κυβερνητική περίοδο.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Η πραγματική πρόκληση της χώρας δεν είναι μόνο η επίλυση των σημερινών προβλημάτων.

Είναι η δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε οι επόμενες γενιές να ζήσουν σε μια Ελλάδα περισσότερο παραγωγική, περισσότερο δίκαιη και περισσότερο ανθεκτική.

Ερωτήματα που αξίζει να συζητήσουμε

• Ποιοι στόχοι θα έπρεπε να αποτελούν εθνική στρατηγική μέχρι το 2040;
• Πώς μπορεί να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνέχεια στις δημόσιες πολιτικές;
• Ποιος είναι ο ρόλος της επιστημονικής γνώσης στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό;
• Πώς μπορούμε να μετατρέψουμε τη δημόσια συζήτηση από διαχείριση κρίσεων σε σχεδιασμό του μέλλοντος;

Συμπέρασμα

Οι χώρες που προοδεύουν δεν είναι εκείνες που απαντούν καλύτερα μόνο στις προκλήσεις του σήμερα.

Είναι εκείνες που προετοιμάζονται συστηματικά για τις προκλήσεις του αύριο.

Η Ελλάδα διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό, γεωπολιτικά πλεονεκτήματα και σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες.

Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να πετύχει.

Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αποκτήσει τη συνέχεια, τη στρατηγική και τη θεσμική ωριμότητα που απαιτεί ένα πραγματικό εθνικό σχέδιο.

Γιατί το μέλλον δεν διαμορφώνεται από τις κρίσεις που αντιμετωπίζουμε.

Διαμορφώνεται από τις αποφάσεις που λαμβάνουμε πριν αυτές εμφανιστούν.