Πώς αξιολογείται σήμερα η ενεργειακή πολιτική της τελευταίας δεκαετίας;

Εισαγωγή

Η ενεργειακή πολιτική βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων περισσότερο από ποτέ.

Η κλιματική αλλαγή, η ενεργειακή κρίση του 2022, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις ανέδειξαν με τον πιο έντονο τρόπο ότι η ενέργεια δεν αποτελεί απλώς ένα οικονομικό αγαθό.

Αποτελεί ζήτημα εθνικής ασφάλειας, οικονομικής ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής συνοχής.

Στο πλαίσιο αυτό, η απόφαση για την ταχεία απολιγνιτοποίηση της Ελλάδας εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονου δημόσιου διαλόγου.

Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι αν έπρεπε να γίνει η ενεργειακή μετάβαση.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:

Σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε με τον βέλτιστο τρόπο;

Γιατί προχώρησε η απολιγνιτοποίηση;

Η απολιγνιτοποίηση δεν ήταν αποκλειστικά ελληνική επιλογή.

Εντάχθηκε στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και της μετάβασης προς ένα πιο βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο.

Παράλληλα, η συνεχής αύξηση του κόστους των δικαιωμάτων εκπομπών καθιστούσε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη ολοένα και λιγότερο ανταγωνιστική.

Η ανάγκη ενεργειακής μετάβασης αποτελούσε επομένως μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορούσε να αγνοηθεί.

Η μετάβαση και οι νέες εξαρτήσεις

Η ενεργειακή μετάβαση όμως δεν αφορά μόνο το κλείσιμο μιας ενεργειακής πηγής.

Αφορά κυρίως το τι την αντικαθιστά.

Η σημαντική αύξηση της συμμετοχής του φυσικού αερίου στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα δημιούργησε νέες εξαρτήσεις από τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Η ενεργειακή κρίση του 2022 απέδειξε ότι η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της ενεργειακής ασφάλειας.

Η υπερβολική εξάρτηση από οποιαδήποτε μορφή ενέργειας μπορεί να αυξήσει την ευπάθεια μιας οικονομίας απέναντι στις διεθνείς εξελίξεις.

Η κοινωνική διάσταση

Η ενεργειακή πολιτική δεν επηρεάζει μόνο τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.

Επηρεάζει ολόκληρες περιφέρειες.

Η Δυτική Μακεδονία και η Μεγαλόπολη αποτέλεσαν επί δεκαετίες το ενεργειακό κέντρο της χώρας.

Η μετάβαση δημιούργησε σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις:

• απώλεια θέσεων εργασίας,
• ανάγκη παραγωγικής αναδιάρθρωσης,
• δημογραφικές πιέσεις,
• νέες αναπτυξιακές απαιτήσεις.

Η επιτυχία μιας ενεργειακής μετάβασης δεν κρίνεται μόνο από τους περιβαλλοντικούς δείκτες.

Κρίνεται και από το κατά πόσο οι τοπικές κοινωνίες αποκτούν νέες βιώσιμες προοπτικές ανάπτυξης.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης

Η δημόσια συζήτηση συχνά παρουσιάζει την ενεργειακή πολιτική ως μια επιλογή ανάμεσα στον λιγνίτη και τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Στην πραγματικότητα, το ενεργειακό σύστημα είναι πολύ πιο σύνθετο.

Μια ολοκληρωμένη ενεργειακή στρατηγική οφείλει να επιτυγχάνει ταυτόχρονα:

• ενεργειακή ασφάλεια,
• ανταγωνιστικές τιμές,
• περιβαλλοντική προστασία,
• διαφοροποίηση ενεργειακών πηγών,
• τεχνολογική καινοτομία,
• δίκαιη μετάβαση για τις περιοχές που επηρεάζονται.

Η ισορροπία ανάμεσα σε αυτούς τους στόχους αποτελεί μία από τις δυσκολότερες προκλήσεις της δημόσιας πολιτικής.

Συμπέρασμα

Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί αναπόφευκτη πραγματικότητα για όλες τις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Το ερώτημα όμως δεν είναι μόνο αν πρέπει να αλλάξει το ενεργειακό μοντέλο.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι με ποια ταχύτητα, με ποιο σχέδιο και με ποια μέτρα στήριξης των κοινωνιών που επηρεάζονται.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με περιβαλλοντικά ή οικονομικά κριτήρια.

Απαιτεί μια συνολική θεώρηση που συνδυάζει την οικονομία, την κοινωνία, τη γεωπολιτική και την εθνική ασφάλεια.

Η Ετυμηγορία του Οικονομολόγου

Η απολιγνιτοποίηση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ούτε απόλυτη επιτυχία ούτε απόλυτη αποτυχία.

Αποτελεί μια σύνθετη δημόσια πολιτική, η οποία πρέπει να αξιολογείται με βάση τα αποτελέσματά της στο σύνολο της οικονομίας και της κοινωνίας.

Η πραγματική πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι να επιστρέψει στο ενεργειακό μοντέλο του παρελθόντος ούτε να αγνοήσει τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις της.

Η πρόκληση είναι να διαμορφώσει μια μακροπρόθεσμη εθνική ενεργειακή στρατηγική που θα εξασφαλίζει ταυτόχρονα:

• ενεργειακή ασφάλεια,
• οικονομική ανταγωνιστικότητα,
• κοινωνική συνοχή,
• τεχνολογική καινοτομία,
• περιβαλλοντική βιωσιμότητα.

Η ενέργεια δεν είναι μόνο ζήτημα παραγωγής ηλεκτρισμού. Είναι θεμέλιο της οικονομικής ανάπτυξης, της εθνικής ανεξαρτησίας και της ποιότητας ζωής των πολιτών.