Η σημασία της θεσμικής λογοδοσίας και η διάκριση μεταξύ διεθνών δεσμεύσεων και εθνικών αποφάσεων.

Εισαγωγή

Η δημόσια συζήτηση γύρω από τη διαχείριση των «κόκκινων» δανείων εξακολουθεί να προκαλεί έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις, ακόμη και αρκετά χρόνια μετά την ψήφιση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου.

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα που διατυπώθηκαν εκείνη την περίοδο ήταν ότι η μεταβίβαση των μη εξυπηρετούμενων δανείων σε επενδυτικά κεφάλαια αποτελούσε αναπόφευκτη μνημονιακή υποχρέωση.

Ωστόσο, δημόσιες τοποθετήσεις ευρωπαϊκών θεσμών δημιούργησαν ένα διαφορετικό ερώτημα:

Πόσο μέρος αυτής της πολιτικής αποτελούσε διεθνή υποχρέωση και πόσο αποτέλεσε επιλογή της ίδιας της ελληνικής κυβέρνησης;

Οι μνημονιακές δεσμεύσεις και τα περιθώρια πολιτικής

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κατά την περίοδο των Μνημονίων η Ελλάδα λειτουργούσε μέσα σε ένα ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο δημοσιονομικής και χρηματοπιστωτικής εποπτείας.

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί ζητούσαν τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, καθώς θεωρούσαν ότι η υψηλή συγκέντρωσή τους αποτελούσε σοβαρό κίνδυνο για τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.

Η ανάγκη αντιμετώπισης του προβλήματος ήταν επομένως κοινά αποδεκτός στόχος.

Το κρίσιμο ερώτημα όμως δεν ήταν αν έπρεπε να μειωθούν τα «κόκκινα» δάνεια.

Το κρίσιμο ερώτημα ήταν:

Με ποιον τρόπο θα επιτυγχανόταν αυτός ο στόχος;

Η παρέμβαση του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ

Σε απάντησή του το 2016, ο τότε Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ανέφερε ότι ο σχεδιασμός του ελληνικού νομοθετικού πλαισίου για τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτέλεσε ευθύνη των ελληνικών αρχών.

Παράλληλα, διευκρίνισε ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν είχαν επιβάλει συγκεκριμένο μοντέλο εφαρμογής ούτε είχαν αποκλείσει εκ των προτέρων άλλες νομοθετικές επιλογές, εφόσον επιτυγχανόταν ο βασικός στόχος της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση επανέφερε στο προσκήνιο τη διάκριση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις και στις εθνικές πολιτικές επιλογές.

Γιατί έχει σημασία αυτή η διάκριση

Στη δημόσια πολιτική, οι στόχοι και τα μέσα δεν ταυτίζονται.

Οι διεθνείς συμφωνίες μπορεί να καθορίζουν έναν στόχο.

Η επιλογή όμως των εργαλείων για την επίτευξη αυτού του στόχου συχνά παραμένει στην ευθύνη της εκάστοτε κυβέρνησης.

Η διάκριση αυτή είναι θεμελιώδης για τη δημοκρατική λογοδοσία.

Διαφορετικά, κάθε πολιτική απόφαση μπορεί να παρουσιάζεται ως εξωτερική επιβολή, ακόμη και όταν υπήρχαν εναλλακτικές επιλογές πολιτικής.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης

Οι πολίτες οφείλουν να αξιολογούν τις δημόσιες πολιτικές με βάση τα πραγματικά δεδομένα και όχι αποκλειστικά μέσα από τον πολιτικό λόγο.

Σε κάθε μεγάλη μεταρρύθμιση είναι σημαντικό να εξετάζονται:

• ποιος ήταν ο υποχρεωτικός στόχος,
• ποιες εναλλακτικές λύσεις εξετάστηκαν,
• ποια επιλογή τελικά υιοθετήθηκε,
• ποιος ανέλαβε την πολιτική ευθύνη της συγκεκριμένης επιλογής.

Μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει ουσιαστική δημόσια λογοδοσία.

Συμπέρασμα

Η περίοδος των Μνημονίων περιόρισε σημαντικά την άσκηση οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε επιμέρους νομοθετική επιλογή υπαγορεύθηκε αποκλειστικά από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Η κατανόηση της διαφοράς ανάμεσα στις διεθνείς υποχρεώσεις και στις εθνικές πολιτικές αποφάσεις αποτελεί βασική προϋπόθεση για έναν ώριμο δημόσιο διάλογο και για τη δίκαιη αξιολόγηση όσων άσκησαν δημόσια εξουσία.

Η Ετυμηγορία του Οικονομολόγου

Η ιστορία των «κόκκινων» δανείων υπενθυμίζει ότι στις περιόδους κρίσης οι κυβερνήσεις συχνά λειτουργούν μέσα σε στενά διεθνή πλαίσια. Η ύπαρξη περιορισμών, όμως, δεν αναιρεί την ευθύνη των εθνικών πολιτικών επιλογών.

Η ουσιαστική λογοδοσία προϋποθέτει να διακρίνουμε με ακρίβεια τι ήταν διεθνής δέσμευση και τι αποτέλεσε εθνική απόφαση. Μόνο τότε οι πολίτες μπορούν να αξιολογούν δίκαια τις κυβερνήσεις και να ενισχύεται η εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς.