Μαρία Καρυστιανού και «Ελπίδα για τη Δημοκρατία»: Από το κίνημα των Τεμπών στη διεκδίκηση της εξουσίας

Η δημιουργία του κόμματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» από τη Μαρία Καρυστιανού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στο ελληνικό πολιτικό σύστημα μετά την τραγωδία των Τεμπών.

Η Μαρία Καρυστιανού δεν προέρχεται από κάποιον κομματικό μηχανισμό. Έγινε γνωστή μέσα από τον αγώνα των οικογενειών των 57 θυμάτων για δικαιοσύνη, λογοδοσία και πλήρη διερεύνηση των αιτιών της σιδηροδρομικής σύγκρουσης.

Στις 21 Μαΐου 2026 παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη το νέο κόμμα. Λίγες ημέρες αργότερα κατέθεσε στον Άρειο Πάγο την ιδρυτική του διακήρυξη, η οποία συνοδευόταν από τις υπογραφές 650 πολιτών.

Η είσοδός της στην πολιτική θέτει ένα δύσκολο δημοκρατικό ερώτημα: μπορεί ένα ισχυρό κοινωνικό και ηθικό αίτημα για δικαιοσύνη να μετατραπεί σε ολοκληρωμένο πρόγραμμα διακυβέρνησης;

Από την προσωπική απώλεια στη δημόσια δράση

Η κόρη της Μαρίας Καρυστιανού, Μάρθη, ήταν μία από τους 57 ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους στη σύγκρουση των τρένων στα Τέμπη το 2023.

Η τραγωδία αποκάλυψε σοβαρές αδυναμίες:

• στην ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου,
• στη λειτουργία των δημόσιων οργανισμών,
• στην εφαρμογή των συμβάσεων εκσυγχρονισμού,
• στην εποπτεία των έργων,
• στη λογοδοσία της διοίκησης,
• στην εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς.

Η Μαρία Καρυστιανού εξελίχθηκε σε κεντρική εκπρόσωπο του αιτήματος για δικαιοσύνη. Οι κινητοποιήσεις για τα Τέμπη συγκέντρωσαν εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Η κοινωνική υποστήριξη δεν περιορίστηκε στις οικογένειες των θυμάτων. Μετατράπηκε σε ευρύτερη διαμαρτυρία για:

• την ατιμωρησία,
• τη διαφθορά,
• την ποιότητα του κράτους,
• την ασφάλεια των υποδομών,
• την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης,
• την ευθύνη των πολιτικών προσώπων.

Η ίδρυση του νέου κόμματος

Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» παρουσιάστηκε επίσημα στο Ολύμπιον της Θεσσαλονίκης.

Η ιδρυτική διακήρυξη περιλαμβάνει, σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα ανακοινώσεις:

• στήριξη των οικογενειών και των νέων,
• αναδιοργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος,
• αναβάθμιση του Εθνικού Συστήματος Υγείας,
• διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις,
• έλεγχο της λειτουργίας των τραπεζών,
• ενίσχυση της ασφάλειας των μεταφορών,
• καταπολέμηση της διαφθοράς,
• αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς.

Η Μαρία Καρυστιανού δήλωσε ότι στόχος δεν είναι απλώς η είσοδος στη Βουλή αλλά η ανάληψη της διακυβέρνησης.

Παράλληλα, έχει αποκλείσει μέχρι στιγμής τη συνεργασία με υπάρχοντα κόμματα και εν ενεργεία βουλευτές, τους οποίους συνδέει με το πολιτικό σύστημα που επιδιώκει να αλλάξει.

Είναι κόμμα διαμαρτυρίας;

Η ίδια απορρίπτει τον χαρακτηρισμό «κόμμα διαμαρτυρίας». Υποστηρίζει ότι ο νέος φορέας δημιουργήθηκε για να μετατρέψει την κοινωνική απαίτηση για αλλαγή σε συγκεκριμένη πολιτική δράση.

Ωστόσο, η αρχική πολιτική δυναμική της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία» προέρχεται κυρίως από:

• την τραγωδία των Τεμπών,
• την απαίτηση για δικαιοσύνη,
• την έλλειψη εμπιστοσύνης στα παραδοσιακά κόμματα,
• την αγανάκτηση απέναντι στην πολιτική τάξη,
• την ανάγκη για νέα πρόσωπα.

Για να ξεπεράσει τον χαρακτήρα ενός κινήματος διαμαρτυρίας, το κόμμα πρέπει να παρουσιάσει ολοκληρωμένες θέσεις για:

• την οικονομία,
• τη φορολογία,
• το δημόσιο χρέος,
• την εξωτερική πολιτική,
• την άμυνα,
• την ενέργεια,
• το μεταναστευτικό,
• την εργασία,
• το ασφαλιστικό,
• την αγροτική παραγωγή,
• την ψηφιακή μετάβαση.

Η ηθική αξιοπιστία αποτελεί ισχυρό πολιτικό κεφάλαιο. Δεν υποκαθιστά, όμως, την ανάγκη διοικητικής και οικονομικής επάρκειας.

Η πρώτη δημοσκοπική εικόνα

Πριν από την επίσημη ίδρυση του κόμματος, ορισμένες έρευνες κατέγραφαν πολύ υψηλή δυνητική ψήφο.

Σε μία δημοσκόπηση, το ποσοστό των πολιτών που δήλωνε ότι θα μπορούσε να ψηφίσει ένα κόμμα υπό τη Μαρία Καρυστιανού έφτανε το 29,3%.

Η δυνητική ψήφος δεν είναι το ίδιο με την πρόθεση ψήφου. Περιλαμβάνει όλους όσοι θεωρούν πιθανό να ψηφίσουν ένα κόμμα, χωρίς να σημαίνει ότι τελικά θα το επιλέξουν.

Μετά την επίσημη ίδρυση, οι μετρήσεις έδωσαν πιο συγκεκριμένη εικόνα:

Τα ποσοστά γύρω στο 10%–11% θα μπορούσαν να καταστήσουν το κόμμα σημαντική κοινοβουλευτική δύναμη.

Δεν μπορούν, όμως, να θεωρηθούν σταθερά. Τα νέα κόμματα συχνά καταγράφουν αρχικά υψηλή υποστήριξη, η οποία δοκιμάζεται όταν:

• παρουσιάζεται αναλυτικό πρόγραμμα,
• ανακοινώνονται οι υποψήφιοι,
• αρχίζουν οι δημόσιες αντιπαραθέσεις,
• λαμβάνονται θέσεις σε διχαστικά ζητήματα,
• πλησιάζουν οι εκλογές.

Γιατί προσελκύει διαφορετικές πολιτικές ομάδες

Η Μαρία Καρυστιανού δεν τοποθετεί το κόμμα της καθαρά στον παραδοσιακό άξονα Αριστεράς–Δεξιάς.

Αυτό της επιτρέπει να προσελκύει:

• κεντροαριστερούς πολίτες που ζητούν λογοδοσία,
• συντηρητικούς ψηφοφόρους με έμφαση στην οικογένεια,
• νέους που απορρίπτουν τα παλαιά κόμματα,
• ψηφοφόρους της διαμαρτυρίας,
• πολίτες που ενδιαφέρονται κυρίως για τη Δικαιοσύνη και τους θεσμούς,
• ανθρώπους που μέχρι σήμερα απείχαν.

Η πολυσυλλεκτικότητα αποτελεί πλεονέκτημα στα αρχικά στάδια. Μπορεί, όμως, να εξελιχθεί σε αδυναμία όταν το κόμμα χρειαστεί να λάβει σαφείς θέσεις.

Οι πολιτικές αποφάσεις δημιουργούν αναπόφευκτα συγκρούσεις συμφερόντων. Ένα κυβερνητικό κόμμα πρέπει να αποφασίζει:

• ποιοι φόροι θα μειωθούν,
• ποιες δαπάνες θα αυξηθούν,
• ποιοι κανόνες θα αλλάξουν,
• ποιες επενδύσεις θα εγκριθούν,
• πώς θα κατανεμηθούν οι περιορισμένοι δημόσιοι πόροι.

Το πολιτικό πλεονέκτημα του «outsider»

Η έλλειψη προηγούμενης πολιτικής εμπειρίας παρουσιάζεται ως πλεονέκτημα.

Η Μαρία Καρυστιανού δεν έχει:

• συμμετάσχει σε προηγούμενη κυβέρνηση,
• ψηφίσει μνημόνια ή φορολογικά μέτρα,
• εμπλακεί σε κομματικές διασπάσεις,
• συνδεθεί με κρατικές συμβάσεις,
• υπηρετήσει σε κομματικό μηχανισμό.

Αυτό της επιτρέπει να εμφανίζεται ως ανεξάρτητη από το υπάρχον σύστημα.

Το ίδιο χαρακτηριστικό, όμως, δημιουργεί και κινδύνους.

Η διακυβέρνηση απαιτεί:

• γνώση των θεσμών,
• ικανότητα νομοθέτησης,
• διαχείριση του κρατικού προϋπολογισμού,
• ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις,
• αντιμετώπιση κρίσεων,
• επιλογή αποτελεσματικών συνεργατών,
• έλεγχο της δημόσιας διοίκησης.

Η απουσία παλαιών πολιτικών προσώπων δεν εγγυάται αυτομάτως καλύτερη διοίκηση. Η ποιότητα θα εξαρτηθεί από τα νέα πρόσωπα που θα επιλεγούν.

Η απόρριψη όλων των ενεργών πολιτικών

Η θέση ότι δεν θα γίνουν δεκτοί εν ενεργεία βουλευτές ενισχύει την εικόνα ρήξης με το παλαιό σύστημα.

Δημιουργεί, όμως, ένα πρακτικό ερώτημα: μπορεί ένα κόμμα να διεκδικήσει άμεσα τη διακυβέρνηση χωρίς ανθρώπους με κοινοβουλευτική, διοικητική ή κυβερνητική εμπειρία;

Η εμπειρία δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με τη διαφθορά. Η συνολική απόρριψη κάθε ανθρώπου που έχει υπηρετήσει σε δημόσια θέση μπορεί να στερήσει από το κόμμα:

• θεσμική γνώση,
• διοικητική συνέχεια,
• ικανότητα άμεσης εφαρμογής,
• εμπειρία ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων.

Η πραγματική ανανέωση χρειάζεται συνδυασμό:

• νέων προσώπων,
• επιστημονικής επάρκειας,
• κοινωνικής εμπειρίας,
• επιλεγμένης θεσμικής γνώσης,
• ισχυρών κανόνων διαφάνειας.

Η δύσκολη σχέση μεταξύ πένθους και πολιτικής

Η Μαρία Καρυστιανού έχει το αδιαμφισβήτητο δικαίωμα να συμμετέχει στην πολιτική όπως κάθε πολίτης.

Παράλληλα, η μετάβαση από τον ρόλο της εκπροσώπου των οικογενειών στον ρόλο της πολιτικής αρχηγού χρειάζεται προσεκτική διαχείριση.

Ο αγώνας για τη δικαιοσύνη των Τεμπών δεν πρέπει:

• να ταυτιστεί αποκλειστικά με ένα κόμμα,
• να χρησιμοποιηθεί ως ασπίδα απέναντι στην πολιτική κριτική,
• να περιοριστεί από εκλογικούς υπολογισμούς,
• να απομακρυνθεί από τον ανεξάρτητο δικαστικό του χαρακτήρα.

Από τη στιγμή που ένας πολίτης διεκδικεί την εξουσία, οι θέσεις του πρέπει να υπόκεινται στον ίδιο έλεγχο με τις θέσεις κάθε άλλου πολιτικού αρχηγού.

Η κριτική στο πολιτικό πρόγραμμα δεν αποτελεί επίθεση στη μνήμη των θυμάτων.

Οι δημόσιες συμβάσεις στο επίκεντρο

Μία από τις κεντρικές προτάσεις του νέου κόμματος αφορά τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις.

Η πολιτική έχει άμεση σχέση με την τραγωδία των Τεμπών, καθώς για χρόνια υπήρχαν καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση συστημάτων ασφαλείας και εκσυγχρονισμού του σιδηροδρόμου.

Ένα σοβαρό πλαίσιο θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

1. Δημοσίευση όλων των συμβάσεων σε μηχαναγνώσιμη μορφή.
2. Παρακολούθηση της φυσικής και οικονομικής προόδου κάθε έργου.
3. Δημόσια καταγραφή όλων των τροποποιήσεων.
4. Αναφορά των πραγματικών δικαιούχων των αναδόχων.
5. Αυτόματες προειδοποιήσεις για καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους.
6. Ανεξάρτητο τεχνικό έλεγχο κρίσιμων υποδομών.
7. Προστασία εργαζομένων που καταγγέλλουν παρατυπίες.
8. Προσωπική λογοδοσία των διοικήσεων.
9. Αξιολόγηση των έργων μετά την ολοκλήρωσή τους.

Η οικονομική σημασία της διαφθοράς

Η διαφθορά δεν αποτελεί μόνο θεσμικό ή ηθικό πρόβλημα. Προκαλεί μετρήσιμο οικονομικό κόστος.

Όταν μια δημόσια σύμβαση:

• καθυστερεί,
• υπερκοστολογείται,
• τροποποιείται χωρίς επαρκή έλεγχο,
• παραδίδεται χωρίς να λειτουργεί,
• δεν συντηρείται σωστά,

η κοινωνία πληρώνει περισσότερα για χειρότερες υπηρεσίες.

Το κόστος εμφανίζεται ως:

• απώλεια ανθρώπινων ζωών,
• χαμηλότερη παραγωγικότητα,
• περισσότερα ατυχήματα,
• καθυστερήσεις στις μεταφορές,
• υψηλότερες δημόσιες δαπάνες,
• μειωμένη εμπιστοσύνη,
• χαμηλότερες επενδύσεις.

Η θεσμική μεταρρύθμιση μπορεί επομένως να δημιουργήσει σημαντικό οικονομικό όφελος.

Το κόστος της σιδηροδρομικής ανασφάλειας

Η ασφάλεια του σιδηροδρόμου επηρεάζει:

• τις μετακινήσεις εργαζομένων,
• τις εμπορευματικές μεταφορές,
• τον τουρισμό,
• τα λιμάνια,
• την εφοδιαστική αλυσίδα,
• τις περιφερειακές οικονομίες,
• την πράσινη μετάβαση.

Ένα αξιόπιστο σιδηροδρομικό δίκτυο μπορεί να μειώσει:

• τον χρόνο μεταφοράς,
• το ενεργειακό κόστος,
• την κυκλοφοριακή συμφόρηση,
• τις εκπομπές,
• τα τροχαία ατυχήματα.

Η επένδυση στην ασφάλεια δεν είναι απλώς δημόσια δαπάνη. Είναι επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στην παραγωγικότητα.

Υγεία και εκπαίδευση

Η ιδρυτική διακήρυξη θέτει ως προτεραιότητες την αναδιοργάνωση του ΕΣΥ και της εκπαίδευσης.

Για να αποκτήσουν οι προτάσεις κυβερνητική αξιοπιστία, χρειάζονται απαντήσεις:

Για την υγεία

• Πόσες προσλήψεις χρειάζονται;
• Πόσο θα κοστίσουν;
• Πώς θα καλυφθούν οι περιφερειακές ελλείψεις;
• Ποια θα είναι η σχέση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα;
• Πώς θα μειωθούν οι αναμονές;
• Πώς θα ενισχυθεί η πρωτοβάθμια φροντίδα;

Για την εκπαίδευση

• Πώς θα αλλάξει το πρόγραμμα σπουδών;
• Πώς θα αξιολογούνται οι δομές;
• Πώς θα ενισχυθούν τα πανεπιστήμια;
• Πώς θα περιοριστεί η φυγή νέων επιστημόνων;
• Πώς θα συνδεθεί η εκπαίδευση με την παραγωγή;

Οι γενικές δεσμεύσεις χρειάζονται χρονοδιάγραμμα, κόστος και δείκτες αποτελέσματος.

Το ζήτημα των αμβλώσεων

Προηγούμενες δηλώσεις της Μαρίας Καρυστιανού για το θέμα των αμβλώσεων προκάλεσαν πολιτική αντιπαράθεση.

Η ίδια διευκρίνισε αργότερα ότι αναγνωρίζει το δικαίωμα της γυναίκας να αποφασίζει για το σώμα της και ότι δεν προτείνει κατάργηση του ισχύοντος νομικού πλαισίου.

Το περιστατικό έδειξε τη δυσκολία διατήρησης μιας πολυσυλλεκτικής εκλογικής βάσης. Οι θέσεις σε κοινωνικά ζητήματα μπορούν να απομακρύνουν είτε προοδευτικούς είτε συντηρητικούς ψηφοφόρους.

Το νέο κόμμα χρειάζεται σαφείς, τεκμηριωμένες και συνεπείς θέσεις, ιδιαίτερα για ζητήματα δικαιωμάτων.

Η άρνηση πολιτικών συνεργασιών

Η απόφαση να μην υπάρξουν συνεργασίες με τα υφιστάμενα κόμματα ενισχύει την αντισυστημική ταυτότητα.

Η θέση, όμως, μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα κυβερνησιμότητας.

Εάν η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» λάβει 10%–15%, θα αποτελεί σημαντική κοινοβουλευτική δύναμη αλλά δεν θα μπορεί να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Θα πρέπει τότε να επιλέξει ανάμεσα σε:

• συνεργασία,
• ανοχή σε κυβέρνηση μειοψηφίας,
• παραμονή στην αντιπολίτευση,
• νέες εκλογές.

Η απόλυτη άρνηση συνεργασιών μπορεί να είναι πολιτικά ελκυστική πριν από τις εκλογές, αλλά δύσκολη στην εφαρμογή μετά την κάλπη.

Η επίδραση στο κομματικό σύστημα

Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» μπορεί να αντλήσει ψηφοφόρους από διαφορετικές κατευθύνσεις.

Πιθανές δεξαμενές είναι:

• η Νέα Δημοκρατία,
• η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη,
• το ΠΑΣΟΚ,
• η Πλεύση Ελευθερίας,
• μικρότερα κόμματα,
• η αποχή.

Η παρουσία πολλών κομμάτων με ποσοστά κοντά ή πάνω από το 10% μπορεί να οδηγήσει σε:

• πολυκομματική Βουλή,
• δυσκολότερη αυτοδυναμία,
• μεγαλύτερη ανάγκη συνεργασιών,
• συχνότερες εκλογικές αναμετρήσεις,
• αναδιάταξη της αντιπολίτευσης.

Η πολυφωνία μπορεί να ενισχύσει τη δημοκρατία. Ο υπερβολικός κατακερματισμός, όμως, μπορεί να δυσκολέψει τη σταθερή διακυβέρνηση.

Τι χρειάζεται για να γίνει κυβερνητική δύναμη

Για να εξελιχθεί από κίνημα πολιτών σε αξιόπιστη κυβερνητική πρόταση, το κόμμα χρειάζεται:

1. Ολοκληρωμένο οικονομικό πρόγραμμα.
2. Αναλυτική κοστολόγηση.
3. Σαφές φορολογικό σχέδιο.
4. Θέσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωζώνη.
5. Πρόγραμμα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας.
6. Εξειδικευμένα και ελεγμένα στελέχη.
7. Δημοκρατικές εσωτερικές διαδικασίες.
8. Διαφάνεια στη χρηματοδότηση.
9. Ρεαλιστική στρατηγική συνεργασιών.
10. Διαχωρισμό της υπόθεσης των Τεμπών από την καθημερινή κομματική αντιπαράθεση.

Συμπέρασμα

Η πολιτική άνοδος της Μαρίας Καρυστιανού εκφράζει μια πραγματική κοινωνική ανάγκη για δικαιοσύνη, διαφάνεια και αλλαγή του τρόπου λειτουργίας του κράτους.

Το νέο κόμμα διαθέτει:

• ισχυρή ηθική αφετηρία,
• εξαιρετικά υψηλή αναγνωρισιμότητα,
• πρόσβαση σε απογοητευμένους ψηφοφόρους,
• δημοσκοπική δυνατότητα κοινοβουλευτικής παρουσίας,
• σαφή έμφαση στη θεσμική μεταρρύθμιση.

Ταυτόχρονα αντιμετωπίζει:

• έλλειψη κυβερνητικής εμπειρίας,
• περιορισμένη προγραμματική εξειδίκευση,
• ασαφή ιδεολογική ταυτότητα,
• κίνδυνο εσωτερικών αντιφάσεων,
• δυσκολία συνεργασιών,
• ανάγκη επιλογής αξιόπιστων στελεχών.

Η προσωπική αξιοπιστία της Μαρίας Καρυστιανού μπορεί να ανοίξει την πόρτα της Βουλής. Η κυβερνητική αξιοπιστία θα εξαρτηθεί από το πρόγραμμα και την ποιότητα των ανθρώπων που θα τη συνοδεύσουν.

Πηγές

• ΑΠΕ-ΜΠΕ – Ανακοίνωση του νέου κόμματος
• ΑΠΕ-ΜΠΕ – Κατάθεση της ιδρυτικής διακήρυξης στον Άρειο Πάγο
• Reuters – Η ίδρυση του κόμματος και η πολιτική δυναμική
• Το Βήμα – Η παρουσίαση στη Θεσσαλονίκη
• Δημοσκόπηση Metron Analysis
• Δημοσκόπηση Marc

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Η πολιτική εμφάνιση της Μαρίας Καρυστιανού αποδεικνύει ότι η θεσμική αποτυχία έχει άμεσο οικονομικό κόστος και τελικά μεταβάλλει το ίδιο το πολιτικό σύστημα.

Η τραγωδία των Τεμπών δεν ήταν μόνο ένα ανθρώπινο δράμα. Ανέδειξε τις οικονομικές συνέπειες:

• των καθυστερημένων έργων,
• της ανεπαρκούς εποπτείας,
• των προβληματικών δημόσιων συμβάσεων,
• της απουσίας αξιολόγησης κινδύνου,
• της διοικητικής αδράνειας.

Η επένδυση στην ασφάλεια, στη διαφάνεια και στην αποτελεσματική διοίκηση δεν αποτελεί περιττό δημοσιονομικό κόστος. Προστατεύει ανθρώπινες ζωές, δημόσιους πόρους και παραγωγική ικανότητα.

Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» διαθέτει ισχυρό θεσμικό και ηθικό αφήγημα. Δεν διαθέτει ακόμη πλήρως ανεπτυγμένο οικονομικό πρόγραμμα.

Για να γίνει αξιόπιστη κυβερνητική επιλογή πρέπει να εξηγήσει:

• πόσο θα κοστίσουν οι προτάσεις της,
• πώς θα χρηματοδοτηθούν,
• πώς θα αυξηθεί η παραγωγικότητα,
• ποια θα είναι η φορολογική της πολιτική,
• πώς θα διατηρηθεί η δημοσιονομική σταθερότητα,
• πώς θα συνεργαστεί με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Η τελική ετυμηγορία

Η Μαρία Καρυστιανού έχει ήδη μετατρέψει την προσωπική απώλεια σε ισχυρό κοινωνικό αίτημα για δικαιοσύνη. Το επόμενο και δυσκολότερο βήμα είναι να μετατρέψει αυτό το αίτημα σε ολοκληρωμένο, κοστολογημένο και εφαρμόσιμο σχέδιο διακυβέρνησης.

Η απόρριψη του παλαιού πολιτικού συστήματος μπορεί να κερδίσει ψήφους. Δεν αρκεί για να διοικηθεί μια σύνθετη ευρωπαϊκή οικονομία.

Η Ελλάδα χρειάζεται νέα πρόσωπα, αλλά χρειάζεται επίσης γνώση, θεσμική συνέχεια, οικονομικό ρεαλισμό και ικανότητα συνεργασίας.

Η ηθική νομιμοποίηση μπορεί να θεμελιώσει ένα πολιτικό κίνημα. Μόνο η θεσμική και προγραμματική επάρκεια μπορεί να το μετατρέψει σε υπεύθυνη κυβέρνηση.