Συνταξιούχοι, ακρίβεια και πολιτική ευθύνη: Τι δείχνουν οι αριθμοί πίσω από την οργή;

Η ψήφος κάθε πολίτη είναι ελεύθερη· η αξιολόγηση της συνταξιοδοτικής πολιτικής, όμως, πρέπει να βασίζεται στο πραγματικό εισόδημα και όχι μόνο στις ονομαστικές αυξήσεις

Οι έντονες αναρτήσεις για τους συνταξιούχους και τις πολιτικές τους επιλογές πολλαπλασιάζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Συχνά χρησιμοποιούν προσβλητικούς χαρακτηρισμούς και παρουσιάζουν τους ηλικιωμένους ως ένα ενιαίο εκλογικό σώμα, το οποίο υποτίθεται ότι ψηφίζει χωρίς να κατανοεί τα συμφέροντά του.

Αυτή η προσέγγιση είναι άδικη και δεν βοηθά τον δημόσιο διάλογο. Οι συνταξιούχοι δεν αποτελούν μία ομοιογενή ομάδα. Έχουν διαφορετικά εισοδήματα, ανάγκες, πολιτικές απόψεις, οικογενειακές υποχρεώσεις και εμπειρίες.

Η ψήφος κάθε πολίτη είναι προσωπική και ισότιμη. Καμία ηλικιακή ή κοινωνική ομάδα δεν πρέπει να προσβάλλεται για την εκλογική της επιλογή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η κυβερνητική πολιτική δεν πρέπει να αξιολογείται αυστηρά. Αντίθετα, χρειάζεται να εξεταστεί εάν οι αυξήσεις των συντάξεων κάλυψαν την άνοδο του κόστους ζωής και εάν τα μέτρα προστατεύουν πραγματικά τους χαμηλοσυνταξιούχους.

Τι συνέβη στις συντάξεις το 2026

Οι κύριες συντάξεις αυξήθηκαν κατά 2,4% για το 2026. Παράλληλα, η προσωπική διαφορά μειώθηκε κατά 50%, ώστε συνταξιούχοι που προηγουμένως δεν λάμβαναν ολόκληρη την ετήσια αύξηση να αρχίσουν να βλέπουν μέρος της στο καταβαλλόμενο ποσό.

Σύμφωνα με τις κυβερνητικές ανακοινώσεις, η προσωπική διαφορά προβλέπεται να καταργηθεί πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Αυτές είναι θετικές παρεμβάσεις, ιδίως για όσους παρέμεναν για χρόνια αποκλεισμένοι από πραγματικές αυξήσεις. Δεν απαντούν, όμως, από μόνες τους στο βασικό ζήτημα της αγοραστικής δύναμης.

Μια αύξηση 2,4% έχει πραγματική αξία μόνο όταν συγκρίνεται με τις αυξήσεις των τιμών.

Ο πληθωρισμός απορρόφησε την αύξηση

Τον Μάιο του 2026 ο ετήσιος πληθωρισμός έφτασε στο 5,2%, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Τον Ιούλιο υποχώρησε στο 3,4%, παραμένοντας όμως υψηλότερος από την αύξηση των συντάξεων.

Αυτό σημαίνει ότι, κατά μέσο όρο, οι τιμές αυξήθηκαν ταχύτερα από τις συντάξεις. Επομένως, παρά την ονομαστική αύξηση, αρκετοί συνταξιούχοι έχασαν μέρος της πραγματικής αγοραστικής τους δύναμης.

Η επίδραση είναι ακόμη μεγαλύτερη επειδή το προσωπικό «καλάθι» των ηλικιωμένων διαφέρει από εκείνο του μέσου καταναλωτή. Οι συνταξιούχοι δαπανούν συνήθως μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για:

• τρόφιμα,
• ηλεκτρική ενέργεια και θέρμανση,
• φάρμακα,
• υπηρεσίες υγείας,
• και στέγαση.

Όταν αυξάνονται κυρίως οι τιμές των βασικών αγαθών, ένας χαμηλοσυνταξιούχος μπορεί να βιώνει μεγαλύτερη οικονομική πίεση από εκείνη που αποτυπώνει ο γενικός δείκτης πληθωρισμού.

Πόσο είναι η μέση σύνταξη

Σύμφωνα με τα στοιχεία του συστήματος «ΗΛΙΟΣ» για τον Ιούνιο του 2026:

• η μέση κύρια σύνταξη ήταν περίπου 866 ευρώ μεικτά,
• η μέση επικουρική σύνταξη περίπου 196 ευρώ,
• και το μέσο μέρισμα περίπου 116 ευρώ.

Ο μέσος όρος δεν σημαίνει ότι κάθε συνταξιούχος λαμβάνει αυτό το ποσό. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ παλαιών και νέων συνταξιούχων, δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, συντάξεων γήρατος, αναπηρίας και χηρείας.

Πολλοί συνταξιούχοι λαμβάνουν ποσά σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο όρο. Άλλοι λαμβάνουν κύρια και επικουρική σύνταξη ή περισσότερες από μία παροχές.

Για τον λόγο αυτό, η οικονομική κατάσταση των συνταξιούχων δεν μπορεί να αξιολογείται με έναν μόνο αριθμό.

Η προσωπική διαφορά

Η προσωπική διαφορά δημιουργήθηκε κατά τον επανυπολογισμό των παλαιών συντάξεων, ώστε να μη μειωθούν απότομα τα καταβαλλόμενα ποσά. Όταν δόθηκαν αργότερα οριζόντιες αυξήσεις, αυτές συμψηφίζονταν αρχικά με την προσωπική διαφορά.

Έτσι, αρκετοί συνταξιούχοι έβλεπαν λογιστική μείωση της προσωπικής διαφοράς, χωρίς αντίστοιχη αύξηση στην τσέπη τους.

Η σταδιακή κατάργησή της διορθώνει αυτή την άνιση μεταχείριση. Δεν αναιρεί, όμως, τις απώλειες που προηγήθηκαν ούτε εγγυάται ότι οι μελλοντικές αυξήσεις θα υπερβαίνουν το κόστος ζωής.

Χρειάζεται επίσης πλήρης και απλή ενημέρωση. Κάθε συνταξιούχος πρέπει να μπορεί να βλέπει:

• το αρχικό ποσό της σύνταξης,
• την προσωπική διαφορά,
• την ετήσια αύξηση,
• τις κρατήσεις,
• και το τελικό καθαρό όφελος.

Οι έκτακτες ενισχύσεις

Οι εφάπαξ ενισχύσεις μπορούν να προσφέρουν άμεση ανακούφιση στους χαμηλοσυνταξιούχους. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε περιόδους απότομης αύξησης των τιμών.

Δεν υποκαθιστούν, όμως, μια μόνιμη αύξηση. Ένα βοήθημα καταβάλλεται μία φορά, ενώ η αύξηση ενσωματώνεται στη σύνταξη και επηρεάζει το εισόδημα κάθε επόμενου μήνα.

Η συνεχής χρήση έκτακτων επιδομάτων δημιουργεί επίσης αβεβαιότητα. Ο συνταξιούχος δεν γνωρίζει εάν θα λάβει την ίδια υποστήριξη την επόμενη χρονιά και δεν μπορεί να οργανώσει τον οικογενειακό του προϋπολογισμό.

Τα προσωρινά μέτρα πρέπει να χρησιμοποιούνται για έκτακτες συνθήκες. Η σταθερή προστασία της αγοραστικής δύναμης χρειάζεται μόνιμους και προβλέψιμους μηχανισμούς.

Οι συνταξιούχοι δεν συντηρούν μόνο τον εαυτό τους

Στην Ελλάδα, η σύνταξη συχνά στηρίζει ολόκληρο το οικογενειακό δίκτυο. Πολλοί ηλικιωμένοι βοηθούν οικονομικά άνεργα παιδιά, εγγόνια, νέους με χαμηλούς μισθούς ή οικογένειες που δυσκολεύονται να πληρώσουν το ενοίκιο.

Αυτό σημαίνει ότι η απώλεια αγοραστικής δύναμης των συνταξιούχων έχει ευρύτερες κοινωνικές συνέπειες.

Η σύνταξη δεν αποτελεί προνομιακή παροχή. Αποτελεί εισόδημα που προκύπτει από χρόνια εργασίας και ασφαλιστικών εισφορών, με παράλληλη κοινωνική εγγύηση του κράτους.

Η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος

Οι συντάξεις πρέπει να είναι επαρκείς αλλά και μακροχρόνια χρηματοδοτήσιμες. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει γήρανση του πληθυσμού, χαμηλή γεννητικότητα και μείωση της αναλογίας εργαζομένων προς συνταξιούχους.

Η απλή υπόσχεση μεγάλων αυξήσεων χωρίς μόνιμη πηγή χρηματοδότησης δεν αποτελεί υπεύθυνη πολιτική. Μπορεί να μεταφέρει το κόστος στους νεότερους εργαζομένους ή να οδηγήσει σε υψηλότερους φόρους και εισφορές.

Η βιωσιμότητα απαιτεί:

• περισσότερες σταθερές θέσεις εργασίας,
• υψηλότερη παραγωγικότητα,
• καλύτερους μισθούς και ασφαλιστικές εισφορές,
• περιορισμό της αδήλωτης εργασίας,
• αποτελεσματική διαχείριση των ταμείων,
• και πολιτικές αντιμετώπισης του δημογραφικού προβλήματος.

Η καλύτερη προστασία των συντάξεων είναι μια οικονομία που δημιουργεί επαρκές και σταθερό ασφαλιστικό εισόδημα.

Η φορολογία των συνταξιούχων

Η ονομαστική αύξηση μιας σύνταξης δεν ισοδυναμεί πάντα με ίση καθαρή αύξηση. Η τελική ωφέλεια μπορεί να περιορίζεται από:

• τον φόρο εισοδήματος,
• την εισφορά υγειονομικής περίθαλψης,
• την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων,
• και πιθανές αλλαγές στην επιλεξιμότητα για κοινωνικά επιδόματα.

Χρειάζεται αξιολόγηση του καθαρού διαθέσιμου εισοδήματος μετά από όλες τις κρατήσεις. Διαφορετικά, οι κυβερνητικές ανακοινώσεις μπορεί να παρουσιάζουν μεγαλύτερη αύξηση από εκείνη που τελικά βλέπει ο δικαιούχος.

Η φτώχεια στους ηλικιωμένους

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι το 27,7% των πολιτών ηλικίας άνω των 65 ετών βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού το 2025.

Το ποσοστό ήταν υψηλότερο για τις γυναίκες άνω των 65 ετών, φτάνοντας στο 30,9%. Η διαφορά σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με χαμηλότερη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, μικρότερους μισθούς και λιγότερα χρόνια ασφάλισης.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι όσοι ζουν μόνοι, δεν διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία ή αντιμετωπίζουν αυξημένες δαπάνες υγείας.

Μια αποτελεσματική πολιτική δεν πρέπει, συνεπώς, να περιορίζεται σε μια οριζόντια αύξηση. Χρειάζεται ειδική στήριξη για τις ομάδες με τον υψηλότερο κίνδυνο.

Πολιτική επιλογή χωρίς προσβολές

Ένας συνταξιούχος μπορεί να αξιολογεί την κυβέρνηση με βάση τη σύνταξή του, αλλά και με βάση την υγεία, την ασφάλεια, την εξωτερική πολιτική, τη σταθερότητα ή οποιοδήποτε άλλο ζήτημα θεωρεί σημαντικό.

Η διαφωνία με την επιλογή του δεν δικαιολογεί την προσβολή της αξιοπρέπειας ή της νοημοσύνης του.

Η δημοκρατία προϋποθέτει ενημερωμένους πολίτες, τεκμηριωμένη κριτική και σεβασμό στην ψήφο. Δεν ενισχύεται με τη συλλογική ενοχοποίηση μιας ηλικιακής ομάδας.

Η κατάλληλη απάντηση στην πολιτική οργή είναι η παρουσίαση των πραγματικών δεδομένων.

Πώς πρέπει να αξιολογείται η πολιτική συντάξεων

Οι πολίτες χρειάζονται έναν καθαρό και συγκρίσιμο απολογισμό:

1. Πόσο αυξήθηκε η μεικτή σύνταξη;
2. Πόσο αυξήθηκε το καθαρό ποσό μετά τις κρατήσεις;
3. Πόσο αυξήθηκαν οι τιμές των βασικών αγαθών;
4. Ποια ήταν η μεταβολή της πραγματικής αγοραστικής δύναμης;
5. Πόσοι συνταξιούχοι καλύπτονται από την προσωπική διαφορά;
6. Πόσοι βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας;
7. Πώς επηρεάζεται η μακροχρόνια βιωσιμότητα του συστήματος;

Μόνο με αυτές τις πληροφορίες μπορεί να γίνει σοβαρή αξιολόγηση κυβερνητικών και αντιπολιτευτικών προτάσεων.

Συμπέρασμα

Οι αυξήσεις των συντάξεων και η σταδιακή κατάργηση της προσωπικής διαφοράς αποτελούν θετικές παρεμβάσεις. Ο υψηλός πληθωρισμός, όμως, περιόρισε ή και εξουδετέρωσε μεγάλο μέρος του πραγματικού οφέλους.

Η συζήτηση δεν πρέπει να γίνεται με το απλοϊκό δίλημμα «δόθηκαν ή δεν δόθηκαν αυξήσεις». Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν ο συνταξιούχος μπορεί να αγοράσει περισσότερα ή λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες από πριν.

Οι συνταξιούχοι δικαιούνται σεβασμό, καθαρή ενημέρωση και ένα ασφαλιστικό σύστημα που προστατεύει την αξιοπρέπειά τους χωρίς να υποθηκεύει το μέλλον των νεότερων γενεών.

Πηγές

1. ΗΔΙΚΑ – Μηνιαίες εκθέσεις του συστήματος «ΗΛΙΟΣ» για το 2026
2. Υπουργείο Εργασίας – Αύξηση συντάξεων 2,4% και προσωπική διαφορά
3. Υπουργείο Εργασίας – Κατάργηση της προσωπικής διαφοράς από το 2027
4. ΕΛΣΤΑΤ – Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, Μάιος 2026
5. ΕΛΣΤΑΤ – Κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, 2025
6. ΕΛΣΤΑΤ – Συνθήκες Διαβίωσης στην Ελλάδα, 2026
7. e-ΕΦΚΑ – Υπολογισμός ποσού σύνταξης λόγω γήρατος
8. Υπουργείο Εργασίας – Πληροφορίες για την κύρια σύνταξη
9. Υπουργείο Εργασίας – Πληροφορίες για την επικουρική σύνταξη

Η Ετυμηγορία του Οικονομολόγου

Η αύξηση των συντάξεων κατά 2,4% το 2026 ήταν μικρότερη από την αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών σε σημαντικό μέρος του έτους. Από οικονομική άποψη, αυτό σημαίνει απώλεια πραγματικής αγοραστικής δύναμης, παρά τη βελτίωση του ονομαστικού ποσού.

Η μείωση της προσωπικής διαφοράς είναι θεσμικά δίκαιη, επειδή επιτρέπει σε περισσότερους συνταξιούχους να λαμβάνουν πραγματικές αυξήσεις. Οι εφάπαξ ενισχύσεις προσφέρουν ανακούφιση, αλλά δεν αποτελούν μόνιμη εισοδηματική πολιτική.

Μια υπεύθυνη κυβέρνηση πρέπει να προστατεύει τους χαμηλοσυνταξιούχους από την ακρίβεια. Μια υπεύθυνη αντιπολίτευση πρέπει να εξηγεί με ποια έσοδα θα χρηματοδοτήσει τις αυξήσεις που υπόσχεται. Και οι δύο πλευρές πρέπει να παρουσιάζουν καθαρά το πραγματικό, μετά τον πληθωρισμό, αποτέλεσμα των προτάσεών τους.

Η τελική ετυμηγορία: Οι συνταξιούχοι έλαβαν ονομαστικές αυξήσεις, αλλά πολλοί δεν έγιναν πραγματικά πλουσιότεροι. Η ακρίβεια απορρόφησε σημαντικό μέρος της βελτίωσης, ενώ οι χαμηλές μέσες συντάξεις διατηρούν μεγάλο αριθμό ηλικιωμένων σε οικονομική ανασφάλεια. Η ψήφος τους αξίζει σεβασμό· η κυβερνητική πολιτική αξίζει αυστηρή αξιολόγηση με βάση την πραγματική αγοραστική δύναμη και όχι τα επικοινωνιακά ποσοστά.