Νέο Χωροταξικό για τις ΑΠΕ: Περιβαλλοντική προστασία ή νομιμοποίηση τετελεσμένων;

Οι αυστηρότεροι περιορισμοί αφορούν κυρίως τα νέα έργα, ενώ οι ήδη αδειοδοτημένες και αρκετές υπό αδειοδότηση επενδύσεις διατηρούν το προηγούμενο καθεστώς

Στις 19 Αυγούστου 2026 τέθηκε σε ισχύ το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το νέο πλαίσιο εισάγει σαφέστερους και αυστηρότερους κανόνες για τη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών, αιολικών, μικρών υδροηλεκτρικών και άλλων έργων ΑΠΕ, καθώς και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας.

Η αναθεώρηση ήταν αναγκαία. Η ανάπτυξη των ΑΠΕ προχώρησε τα προηγούμενα χρόνια ταχύτερα από τον συνολικό χωρικό σχεδιασμό, προκαλώντας συγκρούσεις με τις τοπικές κοινωνίες, τον τουρισμό, τη γεωργία και την προστασία της βιοποικιλότητας.

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δημιουργήσει ισορροπία ανάμεσα στην ενεργειακή μετάβαση και στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι εάν οι περιορισμοί θα αλλάξουν πραγματικά την κατάσταση ή θα εφαρμοστούν κυρίως σε μελλοντικά έργα, αφήνοντας ανέγγιχτο μεγάλο μέρος του ήδη σχηματισμένου επενδυτικού χαρτοφυλακίου.

Τι αλλάζει για τα φωτοβολταϊκά

Το νέο πλαίσιο θέτει ανώτατο όριο κάλυψης γης από φωτοβολταϊκά στο 1,5% της έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας.

Παράλληλα, προβλέπει αποκλεισμούς ή αυστηρούς περιορισμούς σε:

• περιοχές του δικτύου Natura 2000,
• δάση και δασικές εκτάσεις,
• υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
• εθνικούς δρυμούς,
• αισθητικά δάση και μνημεία της φύσης,
• ακτές και παράκτιες ζώνες,
• προστατευόμενα τοπία,
• αρχαιολογικές ζώνες,
• και περιοχές σημαντικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Οι περιορισμοί αυτοί κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, επειδή αναγνωρίζουν ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να πραγματοποιείται με ανεξέλεγκτη κατάληψη φυσικού και παραγωγικού χώρου.

Το όριο του 1,5%, όμως, είναι γενικό. Η πραγματική περιβαλλοντική πίεση εξαρτάται και από το πού συγκεντρώνεται η επιτρεπόμενη κάλυψη. Πολλά έργα σε μια περιορισμένη ζώνη μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικές σωρευτικές επιπτώσεις, ακόμη και εάν δεν ξεπερνούν συνολικά το ανώτατο ποσοστό μιας ολόκληρης Περιφερειακής Ενότητας.

Τι προβλέπεται για τα αιολικά

Για τους χερσαίους αιολικούς σταθμούς προβλέπονται διαφορετικά όρια ανάλογα με την κατηγορία της περιοχής. Σύμφωνα με την ανάλυση της Aurora Energy Research, η μέγιστη χρήση γης μπορεί να φτάνει στο 8% στις Περιοχές Επιτάχυνσης και στο 4% στα νησιά και στις περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές.

Προβλέπονται επίσης απαγορεύσεις ή αυστηροί περιορισμοί:

• στην Αττική,
• στη Μητροπολιτική Θεσσαλονίκη,
• σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων,
• σε περιοχές υψηλής τουριστικής ανάπτυξης,
• και σε ορισμένες κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών.

Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000, τα αιολικά μπορούν να επιτρέπονται μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον προβλέπονται από την εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και τεκμηριώνεται υψηλό αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο.

Το σημείο αυτό χρειάζεται ιδιαίτερα αυστηρή εφαρμογή. Η εξαίρεση δεν πρέπει να μετατραπεί σε γενικό κανόνα μέσω ευέλικτων ερμηνειών.

Η κρίσιμη εξαίρεση για τα υφιστάμενα έργα

Η σημαντικότερη πρόβλεψη βρίσκεται στις μεταβατικές ρυθμίσεις.

Το ίδιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας διευκρινίζει ότι τα έργα που λειτουργούν ήδη, καθώς και όσα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, εξακολουθούν να διέπονται από το προηγούμενο χωροταξικό πλαίσιο.

Αυτό αφορά έργα που, πριν από τη δημοσίευση του νέου πλαισίου:

• είχαν ήδη λάβει άδεια,
• ή είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Η κυβέρνηση αιτιολογεί την εξαίρεση με την ανάγκη προστασίας της ασφάλειας δικαίου και της σταθερότητας των επενδύσεων. Πράγματι, μια αιφνίδια αναδρομική αλλαγή των όρων μπορεί να προκαλέσει δικαστικές διαμάχες, οικονομικές απώλειες και σοβαρή αβεβαιότητα.

Ωστόσο, δημιουργείται ένα ουσιαστικό πρόβλημα: εάν ένας μεγάλος αριθμός έργων έχει ήδη φτάσει στο προβλεπόμενο στάδιο, οι αυστηρότεροι περιβαλλοντικοί κανόνες θα επηρεάσουν μόνο ένα μέρος της μελλοντικής ανάπτυξης των ΑΠΕ.

Το νέο πλαίσιο μπορεί, συνεπώς, να είναι αυστηρό στα χαρτιά αλλά περιορισμένο ως προς το άμεσο πρακτικό του αποτέλεσμα.

Τι ισχύει για τον ισχυρισμό των 64 GW

Στην ανάρτηση του Facebook γίνεται αναφορά σε 64 GW έργων ΑΠΕ που υποτίθεται ότι εξαιρούνται από το νέο πλαίσιο.

Ο αριθμός αυτός χρειάζεται προσεκτική αντιμετώπιση. Σχετικές δημόσιες αναφορές τον συνδέουν με συνολικό χαρτοφυλάκιο έργων ή με έργα που εξετάζονται για εγκατάσταση έως το 2035. Δεν προκύπτει, όμως, από την επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΕΝ ότι 64 GW έργων καλύπτονται αυτόματα από τη μεταβατική εξαίρεση.

Δεν είναι το ίδιο:

• ένα έργο που έχει υποβάλει αρχική αίτηση,
• ένα έργο που διαθέτει Βεβαίωση Παραγωγού,
• ένα έργο με περιβαλλοντική πληρότητα,
• ένα έργο με περιβαλλοντική άδεια,
• ένα έργο με όρους σύνδεσης,
• και ένα έργο που βρίσκεται πραγματικά υπό κατασκευή.

Επομένως, δεν πρέπει να παρουσιάζεται χωρίς τεκμηρίωση το σύνολο των 64 GW ως πλήρως αδειοδοτημένο ή εξαιρούμενο από το νέο χωροταξικό καθεστώς.

Το Υπουργείο και η ΡΑΑΕΥ οφείλουν να δημοσιεύσουν αναλυτικό πίνακα με:

• τη συνολική ισχύ των έργων ανά στάδιο,
• την τεχνολογία κάθε έργου,
• τη γεωγραφική κατανομή,
• το καθεστώς περιβαλλοντικής αδειοδότησης,
• και ποια έργα υπάγονται στις μεταβατικές διατάξεις.

Χωρίς αυτά τα στοιχεία, ο δημόσιος διάλογος θα κινείται ανάμεσα σε κυβερνητικές διαβεβαιώσεις και ανεπιβεβαίωτους αριθμούς.

Πυρκαγιές και εγκατάσταση ΑΠΕ

Η σύνδεση των δασικών πυρκαγιών με την εγκατάσταση αιολικών ή φωτοβολταϊκών έργων εμφανίζεται συχνά στον δημόσιο διάλογο. Χρειάζεται, όμως, μεγάλη προσοχή.

Το γεγονός ότι μια περιοχή κάηκε και αργότερα εξετάστηκε ή εγκαταστάθηκε ένα ενεργειακό έργο δεν αποδεικνύει ότι η πυρκαγιά προκλήθηκε για τον συγκεκριμένο σκοπό. Ένας τέτοιος ισχυρισμός χρειάζεται συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία και επίσημη διερεύνηση.

Το κράτος, ωστόσο, οφείλει να αποτρέπει ακόμη και την υποψία οικονομικής αξιοποίησης μιας καταστροφής. Για τον λόγο αυτό χρειάζονται:

• δημόσιοι χάρτες των καμένων εκτάσεων,
• πλήρης δημοσιοποίηση των αδειών,
• ισχυρή προστασία του δασικού χαρακτήρα,
• παρακολούθηση των χρήσεων γης μετά την πυρκαγιά,
• και αυστηρή αξιολόγηση των σωρευτικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Η διαφάνεια αποτελεί τον αποτελεσματικότερο τρόπο αντιμετώπισης τόσο των πραγματικών παραβάσεων όσο και της παραπληροφόρησης.

Ενεργειακή μετάβαση χωρίς υπερβολική αδειοδότηση

Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη καθαρή ενέργεια για να περιορίσει τις εκπομπές, να μειώσει την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια.

Δεν χρειάζεται, όμως, απεριόριστο αριθμό αδειών που δεν αντιστοιχούν στις δυνατότητες του δικτύου και στην πραγματική ζήτηση.

Η υπερβολική συσσώρευση αιτήσεων:

• δεσμεύει χώρο και ηλεκτρική χωρητικότητα,
• ενισχύει την κερδοσκοπία γύρω από τις άδειες,
• δημιουργεί αβεβαιότητα στις τοπικές κοινωνίες,
• και εμποδίζει ώριμα και αποδοτικά έργα.

Το κράτος πρέπει να διαχωρίζει γρήγορα τα πραγματικά επενδυτικά σχέδια από τις αιτήσεις που δεν διαθέτουν χρηματοδότηση, τεχνική ωριμότητα ή δυνατότητα σύνδεσης.

Προτεραιότητα σε στέγες και υποβαθμισμένες εκτάσεις

Η πράσινη μετάβαση δεν πρέπει να βασίζεται κυρίως σε μεγάλα έργα σε βουνά, δάση και παραγωγική γη.

Προτεραιότητα μπορεί να δοθεί:

• σε στέγες κατοικιών και επιχειρήσεων,
• σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις,
• σε χώρους στάθμευσης,
• σε ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις,
• σε λατομεία και παλιές βιομηχανικές ζώνες,
• σε ενεργειακές κοινότητες,
• και στην αυτοπαραγωγή.

Παράλληλα, χρειάζονται επενδύσεις στα δίκτυα, στην αποθήκευση και στην εξοικονόμηση ενέργειας. Η συνεχής προσθήκη νέας ισχύος χωρίς επαρκή δίκτυα και μπαταρίες οδηγεί σε περικοπές παραγωγής και μειώνει την οικονομική αποδοτικότητα των επενδύσεων.

Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να συμμετέχουν

Η κοινωνική αποδοχή δεν εξασφαλίζεται με μια τυπική δημόσια διαβούλευση. Οι κάτοικοι πρέπει να ενημερώνονται έγκαιρα, να έχουν πρόσβαση στις μελέτες και να γνωρίζουν τις συνολικές επιπτώσεις όλων των έργων της περιοχής.

Χρειάζονται επίσης πραγματικά τοπικά οφέλη:

• μειωμένο ενεργειακό κόστος,
• συμμετοχή σε ενεργειακές κοινότητες,
• σταθερές θέσεις εργασίας,
• αποκατάσταση του τοπίου,
• και διαφανής απόδοση των ανταποδοτικών τελών.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιβάλλεται από το κέντρο, αφήνοντας στις τοπικές κοινωνίες μόνο τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ περιλαμβάνει σημαντικούς και αυστηρότερους κανόνες. Οι αποκλεισμοί, τα όρια κάλυψης γης και η σύνδεση με τον τουριστικό και βιομηχανικό σχεδιασμό αποτελούν θετικές εξελίξεις.

Η πραγματική του αποτελεσματικότητα, όμως, θα κριθεί από τις μεταβατικές εξαιρέσεις, την ποιότητα των περιβαλλοντικών ελέγχων και τη δημοσιοποίηση των έργων που παραμένουν στο προηγούμενο καθεστώς.

Το κρίσιμο δεν είναι μόνο τι προβλέπεται για τις νέες αιτήσεις. Είναι πόσο μεγάλο μέρος του μελλοντικού ενεργειακού τοπίου έχει ήδη καθοριστεί από παλαιότερες άδειες.

Πηγές

1. ΥΠΕΝ – Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ: ερωτήσεις και απαντήσεις
2. ΥΠΕΝ – Δημόσια διαβούλευση και Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων
3. Ελληνική Κυβέρνηση – Ανακοίνωση θέσης του νέου πλαισίου σε ισχύ
4. ΥΠΕΝ – Αδειοδότηση έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας
5. ΑΠΕ-ΜΠΕ – Οι νέοι κανόνες του Ειδικού Χωροταξικού έως το 2050
6. Aurora Energy Research μέσω EnergyPress – Επιπτώσεις στα ήδη αδειοδοτημένα έργα

Η Ετυμηγορία του Οικονομολόγου

Ένα σταθερό χωροταξικό πλαίσιο μειώνει την επενδυτική αβεβαιότητα και το κόστος των καθυστερήσεων. Από οικονομική άποψη, αυτό αποτελεί θετική εξέλιξη. Η ασφάλεια δικαίου, όμως, δεν πρέπει να λειτουργεί ως γενική ασυλία για ένα υπερβολικά μεγάλο χαρτοφυλάκιο παλαιότερων έργων.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερα GW αδειοδοτημένης ισχύος. Χρειάζεται τις κατάλληλες εγκαταστάσεις, στις κατάλληλες θέσεις, με διαθέσιμη σύνδεση, αποθήκευση και πραγματικό κοινωνικό όφελος.

Ο αριθμός των 64 GW που αναφέρεται στη δημόσια συζήτηση δεν μπορεί, με τα διαθέσιμα επίσημα στοιχεία, να θεωρηθεί ισοδύναμος με 64 GW έργων που εξαιρούνται από τους νέους κανόνες. Απαιτείται αναλυτική επίσημη καταγραφή πριν χρησιμοποιηθεί ως τεκμηριωμένο δεδομένο.

Η τελική ετυμηγορία: Το νέο πλαίσιο αποτελεί θεσμική πρόοδο, αλλά η αξιοπιστία του θα κριθεί από το μέγεθος και τον έλεγχο των εξαιρέσεων. Εάν οι αυστηροί κανόνες ισχύουν μόνο για έργα που δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του μελλοντικού χαρτοφυλακίου παραμένει στο παλιό καθεστώς, τότε η μεταρρύθμιση θα έχει έρθει πολύ αργά. Η πράσινη μετάβαση είναι απαραίτητη· δεν μπορεί, όμως, να πραγματοποιείται εις βάρος του ίδιου του φυσικού κεφαλαίου που υποτίθεται ότι προστατεύει.