Policy Brief | Δημογραφικό στην Ελλάδα: Από την επιδότηση γέννησης σε μια ολοκληρωμένη πολιτική για τους νέους

Το πρόβλημα

Το δημογραφικό δεν είναι πλέον μια μακρινή πρόβλεψη. Είναι μια πραγματικότητα που επηρεάζει ήδη την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα, την περιφερειακή ανάπτυξη και τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας.

Τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι το 2025 καταγράφηκαν μόλις 65.594 γεννήσεις, έναντι 68.467 το 2024 — μείωση 4,2% μέσα σε έναν χρόνο. Το 2020 οι γεννήσεις ήταν 84.764.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η μακροχρόνια μεταβολή: το 2005 είχαν καταγραφεί 107.545 γεννήσεις, έναντι 65.594 το 2025. Πρόκειται για μείωση περίπου 39% μέσα σε είκοσι χρόνια.

Ανάλυση

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι γεννιούνται λιγότερα παιδιά

Το δημογραφικό έχει δύο πλευρές: λιγότερες γεννήσεις και ταυτόχρονα γήρανση του πληθυσμού.

Στην Ελλάδα το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 80 ετών και άνω αυξήθηκε από 3,8% το 2004 σε 7% το 2024, μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στην ΕΕ.

Αυτό σημαίνει ότι στο μέλλον ένα μικρότερο εργατικό δυναμικό θα πρέπει να χρηματοδοτεί μεγαλύτερες ανάγκες για συντάξεις, Υγεία και μακροχρόνια φροντίδα.

Οι γεννήσεις μετακινούνται σε μεγαλύτερες ηλικίες

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν και μια βαθιά αλλαγή στη συμπεριφορά των οικογενειών.

Οι γεννήσεις από μητέρες ηλικίας 25–29 ετών μειώθηκαν από 33.532 το 2005 σε μόλις 12.757 το 2025. Στην ομάδα 30–34 ετών, μειώθηκαν από 35.891 σε 21.908. Αντίθετα, οι γεννήσεις στις ηλικίες 40–44 αυξήθηκαν από 2.825 σε 5.780.

Οι νέοι επομένως δεν απορρίπτουν απαραίτητα την οικογένεια. Συχνά την αναβάλλουν.

Και η αναβολή συνδέεται με πραγματικές οικονομικές συνθήκες: ακριβή στέγη, αβέβαιη εργασία, χαμηλούς πραγματικούς μισθούς και υψηλό κόστος ανατροφής παιδιών.

Επιλογές δημόσιας πολιτικής

1. Στέγη για νέα ζευγάρια

Το δημογραφικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς στεγαστική πολιτική.

Χρειάζονται προγράμματα προσιτής ενοικιαζόμενης κατοικίας, αξιοποίηση κενών ακινήτων και ειδικά στεγαστικά εργαλεία για νέα ζευγάρια.

2. Προσιτή προσχολική φροντίδα

Η διαθεσιμότητα βρεφονηπιακών σταθμών πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βασική οικονομική υποδομή.

Όταν ένας γονέας —συνήθως η μητέρα— αναγκάζεται να αποχωρήσει από την εργασία επειδή δεν υπάρχει οικονομικά προσιτή φροντίδα παιδιού, το οικογενειακό εισόδημα μειώνεται και η απόφαση για δεύτερο παιδί γίνεται δυσκολότερη.

3. Φορολογική στήριξη με διάρκεια

Τα εφάπαξ επιδόματα βοηθούν, αλλά ένα παιδί δημιουργεί οικονομικές ανάγκες για δεκαετίες.

Η υποστήριξη πρέπει επομένως να είναι σταθερή: φορολογικές ελαφρύνσεις ανά παιδί, καλύτερη στήριξη για εργαζόμενους γονείς και στοχευμένα μέτρα για οικογένειες με χαμηλότερα εισοδήματα.

4. Επιστροφή του ανθρώπινου κεφαλαίου

Η Ελλάδα δεν μπορεί να συζητά για δημογραφική συρρίκνωση και ταυτόχρονα να χάνει νέους επιστήμονες στο εξωτερικό.

Χρειάζονται ανταγωνιστικοί μισθοί, καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες και συνθήκες που κάνουν την επιστροφή πραγματικά ελκυστική.

5. Νόμιμη και οργανωμένη μετανάστευση

Ακόμη και με αποτελεσματική πολιτική γεννήσεων, τα αποτελέσματα στην αγορά εργασίας χρειάζονται περίπου δύο δεκαετίες.

Η οικονομία επομένως θα χρειαστεί παράλληλα ελεγχόμενη νόμιμη μετανάστευση σε κλάδους όπου υπάρχουν πραγματικές ελλείψεις εργατικού δυναμικού, με κανόνες ένταξης και κατάρτισης.

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Η πτώση από 107.545 γεννήσεις το 2005 σε 65.594 το 2025 δείχνει ότι το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται με ένα επίδομα γέννησης ή μία αποσπασματική παρέμβαση.

Χρειάζεται πολιτική που μειώνει το οικονομικό κόστος της απόφασης να δημιουργήσει κάποιος οικογένεια.

Στέγη, εργασία, παιδική φροντίδα, εισόδημα και σταθερότητα είναι στην πραγματικότητα τμήματα της ίδιας δημογραφικής πολιτικής.

Οι άνθρωποι δεν κάνουν οικογένεια επειδή το κράτος τους ζητά να λύσουν το δημογραφικό. Κάνουν οικογένεια όταν πιστεύουν ότι μπορούν να προσφέρουν στα παιδιά τους ένα ασφαλές μέλλον.

Αν η δημόσια πολιτική θέλει περισσότερες γεννήσεις, πρέπει πρώτα να δημιουργήσει αυτή την ασφάλεια.