Policy Brief | Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ελλάδα: Από την τεχνολογική υιοθέτηση στην παραγωγικότητα

Το πρόβλημα

Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε βασικό παράγοντα παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας και δημόσιας διοίκησης. Για την Ελλάδα, όμως, η πρόκληση είναι διπλή: η χώρα πρέπει να επιταχύνει την υιοθέτηση της AI από τις επιχειρήσεις και ταυτόχρονα να μειώσει το ψηφιακό χάσμα σε δεξιότητες και τεχνολογική ωριμότητα.

Το 2025, περίπου 20% των επιχειρήσεων στην ΕΕ χρησιμοποιούσε τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης. Στην Ελλάδα το ποσοστό ήταν μόλις περίπου 9%, τοποθετώντας τη χώρα ανάμεσα στις χαμηλότερες επιδόσεις της Ένωσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει και στην Έκθεση Ψηφιακής Δεκαετίας 2026 ότι η χρήση AI από τις ελληνικές επιχειρήσεις παραμένει χαμηλή και ότι η ψηφιοποίηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων προχωρά αργά.

Ανάλυση

Η διαφορά από την Ευρώπη είναι ήδη μεγάλη

Στην κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης βρίσκονται χώρες όπως η Δανία, όπου περίπου 42% των επιχειρήσεων χρησιμοποιούσε AI το 2025, η Φινλανδία με περίπου 38% και η Σουηδία με 35%.

Η διαφορά με την Ελλάδα δεν είναι απλώς τεχνολογική.

Είναι πιθανό να μετατραπεί σε διαφορά παραγωγικότητας.

Μια επιχείρηση που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά AI μπορεί να αυτοματοποιεί διοικητικές εργασίες, να αναλύει ταχύτερα δεδομένα, να προβλέπει τη ζήτηση, να βελτιώνει την εξυπηρέτηση πελατών και να μειώνει λειτουργικά κόστη.

Αν οι ελληνικές επιχειρήσεις υιοθετήσουν αυτές τις τεχνολογίες πολύ αργότερα από τους ευρωπαϊκούς ανταγωνιστές τους, το παραγωγικό χάσμα μπορεί να διευρυνθεί.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι το κρίσιμο σημείο

Η ελληνική οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη δυσκολία.

Το 2023, μόλις 43,3% των ελληνικών ΜΜΕ είχε τουλάχιστον βασικό επίπεδο ψηφιακής έντασης, έναντι 57,7% στην ΕΕ. Μόνο 33,5% των επιχειρήσεων είχε υιοθετήσει AI, cloud ή data analytics, έναντι 54,6% στην Ένωση.

Αν η δημόσια πολιτική επικεντρωθεί μόνο στις μεγάλες εταιρείες και στα τεχνολογικά startups, μεγάλο μέρος της πραγματικής ελληνικής οικονομίας θα μείνει εκτός της μετάβασης.

Το πρόβλημα των δεξιοτήτων

Η τεχνολογία χωρίς ανθρώπινο κεφάλαιο δεν δημιουργεί αυτόματα παραγωγικότητα.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει έλλειψη ειδικών ΤΠΕ και σημαντικό κενό βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει την αύξηση των ειδικών πληροφορικής ως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ψηφιακής μετάβασης της χώρας.

Άρα, η πολιτική AI πρέπει να είναι ταυτόχρονα και πολιτική εκπαίδευσης.

Δεν χρειάζεται κάθε εργαζόμενος να γίνει προγραμματιστής.

Χρειάζεται όμως να μπορεί να χρησιμοποιεί εργαλεία AI, να κατανοεί τα αποτελέσματά τους, να εντοπίζει λάθη και να προστατεύει δεδομένα.

Επιλογές δημόσιας πολιτικής

1. AI vouchers για μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Δημιουργία στοχευμένων κουπονιών για εφαρμογές AI, cloud και data analytics, συνδεδεμένων με πραγματικές ανάγκες παραγωγής και όχι απλώς με αγορά λογισμικού.

Η χρηματοδότηση πρέπει να συνοδεύεται από μετρήσιμο στόχο: εξοικονόμηση χρόνου, αύξηση πωλήσεων, μείωση κόστους ή βελτίωση παραγωγικότητας.

2. Εθνικό πρόγραμμα δεξιοτήτων AI

Χρειάζεται μεγάλης κλίμακας κατάρτιση εργαζομένων, αυτοαπασχολούμενων και στελεχών του Δημοσίου.

Η εκπαίδευση πρέπει να διαφοροποιείται ανά επάγγελμα: διαφορετικές ανάγκες έχει ένας λογιστής, ένας γιατρός, ένας εκπαιδευτικός ή ένας μηχανικός.

3. AI hubs για τις περιφέρειες

Η πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες δεν πρέπει να περιορίζεται στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.

Περιφερειακά κέντρα μπορούν να συνδέουν πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και European Digital Innovation Hubs, παρέχοντας τεχνική υποστήριξη και πιλοτικές εφαρμογές.

4. AI στο Δημόσιο με ανθρώπινο έλεγχο

Η δημόσια διοίκηση μπορεί να χρησιμοποιήσει AI για επεξεργασία αιτημάτων, διαχείριση εγγράφων, ανίχνευση φορολογικών κινδύνων και καλύτερο σχεδιασμό υπηρεσιών.

Όμως αποφάσεις που επηρεάζουν δικαιώματα πολιτών πρέπει να παραμένουν υπό ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο, με διαφάνεια και δυνατότητα αμφισβήτησης.

5. Σύνδεση AI με πανεπιστήμια και παραγωγή

Η Ελλάδα θα φιλοξενήσει μία από τις πρώτες ευρωπαϊκές AI Factories, ένα σημαντικό πλεονέκτημα για την ανάπτυξη υπολογιστικών υποδομών και εφαρμογών.

Το κρίσιμο είναι αυτή η υποδομή να μη μείνει απομονωμένη.

Πρέπει να χρησιμοποιηθεί από πανεπιστήμια, ερευνητές, startups και ελληνικές επιχειρήσεις ώστε να δημιουργηθεί πραγματικό οικοσύστημα καινοτομίας.

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σημείο.

Με περίπου 9% των επιχειρήσεων να χρησιμοποιούν AI έναντι 20% στην ΕΕ, η χώρα ξεκινά από θέση υστέρησης.

Όμως διαθέτει και σημαντικές ευκαιρίες: ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, νέα ψηφιακή υποδομή, AI Factory και ένα αναπτυσσόμενο τεχνολογικό οικοσύστημα.

Το ζητούμενο δεν είναι να χρηματοδοτηθεί απλώς περισσότερη τεχνολογία.

Είναι να μετατραπεί η τεχνολογία σε μετρήσιμη παραγωγικότητα.

Η Ελλάδα δεν θα κερδίσει τον αγώνα της τεχνητής νοημοσύνης επειδή θα διαθέτει περισσότερα εργαλεία AI. Θα τον κερδίσει όταν οι μικρές επιχειρήσεις, οι εργαζόμενοι και το Δημόσιο μπορούν να παράγουν περισσότερο και καλύτερα με αυτά.