Executive Summary

Η περιφερειακή ανάπτυξη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη μακροχρόνια ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, εξακολουθούν να υπάρχουν έντονες αναπτυξιακές ανισότητες μεταξύ των περιφερειών της χώρας ως προς το εισόδημα, την απασχόληση, τις επενδύσεις, την καινοτομία και τις δημόσιες υποδομές.

Η αντιμετώπιση των ανισοτήτων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα κοινωνικής συνοχής.

Αποτελεί προϋπόθεση για μια οικονομία περισσότερο ανθεκτική, παραγωγική και βιώσιμη.

Το παρόν Policy Paper προτείνει ένα νέο πλαίσιο περιφερειακής πολιτικής, βασισμένο στη στρατηγική εξειδίκευση, στην καινοτομία, στην αξιοποίηση των τοπικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων και στη λήψη αποφάσεων που βασίζονται σε δεδομένα.

Το Πρόβλημα

Η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από σημαντική συγκέντρωση οικονομικής δραστηριότητας στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα.

Παράλληλα, πολλές περιφέρειες αντιμετωπίζουν:

• δημογραφική συρρίκνωση,
• χαμηλή παραγωγικότητα,
• περιορισμένες ιδιωτικές επενδύσεις,
• εξάρτηση από λίγους παραγωγικούς κλάδους,
• αδυναμία αξιοποίησης της έρευνας και της καινοτομίας,
• και μειωμένη διοικητική ικανότητα σχεδιασμού και υλοποίησης αναπτυξιακών πολιτικών.

Η κατάσταση αυτή περιορίζει τις δυνατότητες βιώσιμης ανάπτυξης ολόκληρης της χώρας.

Γιατί έχει σημασία

Η ισχυρή περιφέρεια συμβάλλει:

Στην οικονομική ανάπτυξη

Η αξιοποίηση των τοπικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων αυξάνει την παραγωγικότητα και δημιουργεί νέες επενδύσεις.

Στην κοινωνική συνοχή

Η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων περιορίζει τις αποκλίσεις στο εισόδημα, στις ευκαιρίες απασχόλησης και στην πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες.

Στη δημογραφική σταθερότητα

Η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας συγκρατεί τον πληθυσμό και ενισχύει την ελκυστικότητα των περιφερειών.

Στην εθνική ανταγωνιστικότητα

Μια χώρα αναπτύσσεται περισσότερο όταν όλες οι περιφέρειές της συμβάλλουν στην παραγωγή πλούτου.

Η σημερινή κατάσταση

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά αναπτυξιακά πλεονεκτήματα:

• ισχυρό ανθρώπινο δυναμικό,
• πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα,
• αγροδιατροφική παραγωγή,
• τουρισμό,
• ναυτιλία,
• πολιτιστική κληρονομιά,
• και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ωστόσο, τα πλεονεκτήματα αυτά αξιοποιούνται με άνισο τρόπο.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, επιχειρήσεων, τοπικής αυτοδιοίκησης και δημόσιας διοίκησης παραμένει περιορισμένη.

Διεθνείς Καλές Πρακτικές

Οι πιο επιτυχημένες περιφέρειες της Ευρώπης εφαρμόζουν πολιτικές που βασίζονται:

• στη Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3),
• στην καινοτομία,
• στη συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα,
• στη συστηματική αξιοποίηση δεδομένων,
• στην ενίσχυση των τοπικών οικοσυστημάτων επιχειρηματικότητας,
• και στη συνεχή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος των χρηματοδοτήσεων αλλά κυρίως από την ποιότητα του στρατηγικού σχεδιασμού.

Επιλογές Δημόσιας Πολιτικής

Επιλογή 1

Εκπόνηση ολοκληρωμένων Περιφερειακών Στρατηγικών Ανάπτυξης με ορίζοντα δεκαετίας.

Επιλογή 2

Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων, επιχειρήσεων, περιφερειών και δήμων.

Επιλογή 3

Δημιουργία Περιφερειακών Παρατηρητηρίων Δεδομένων για τη συνεχή παρακολούθηση οικονομικών και κοινωνικών δεικτών.

Επιλογή 4

Στήριξη επενδύσεων σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας, σύμφωνα με τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιφέρειας.

Επιλογή 5

Ανάπτυξη ψηφιακών και μεταφορικών υποδομών που ενισχύουν τη συνδεσιμότητα και την επιχειρηματικότητα.

Επιλογή 6

Θέσπιση συστήματος αξιολόγησης των περιφερειακών πολιτικών με μετρήσιμους δείκτες αποτελεσματικότητας.

Πρόταση WR1TE

Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα γενιά περιφερειακής πολιτικής που θα μεταφέρει το επίκεντρο από την απλή απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων στη δημιουργία πραγματικής αναπτυξιακής δυναμικής.

Η προτεινόμενη στρατηγική βασίζεται σε πέντε πυλώνες:

• στρατηγικός σχεδιασμός,
• έξυπνη εξειδίκευση,
• καινοτομία,
• ισχυρή θεσμική συνεργασία,
• και αξιολόγηση με βάση τα αποτελέσματα.

Η περιφερειακή ανάπτυξη πρέπει να αποτελεί διαρκή δημόσια πολιτική και όχι αποσπασματική διαχείριση χρηματοδοτήσεων.

Αναμενόμενος Οικονομικός και Κοινωνικός Αντίκτυπος

Η εφαρμογή της προτεινόμενης στρατηγικής μπορεί να συμβάλει:

• στην αύξηση της παραγωγικότητας,
• στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων,
• στην προσέλκυση επενδύσεων,
• στη συγκράτηση του πληθυσμού στις περιφέρειες,
• στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων,
• στην ενίσχυση της εξωστρέφειας,
• και στη συνολική ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Βασικά Συμπεράσματα

✔ Η περιφερειακή ανάπτυξη αποτελεί εθνική αναπτυξιακή προτεραιότητα.

✔ Οι περιφέρειες χρειάζονται στρατηγικές που βασίζονται στα ιδιαίτερα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα.

✔ Η καινοτομία και η γνώση αποτελούν βασικούς μοχλούς βιώσιμης ανάπτυξης.

✔ Η αξιολόγηση των δημόσιων πολιτικών πρέπει να βασίζεται σε μετρήσιμα αποτελέσματα.

✔ Η ισχυρή περιφέρεια ενισχύει την ισχυρή Ελλάδα.

📘 WR1TE Policy Paper

Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν αποτελεί ζήτημα γεωγραφικής ισορροπίας αλλά στρατηγικής οικονομικής επιλογής. Οι χώρες που επενδύουν στις περιφέρειές τους δημιουργούν οικονομίες περισσότερο ανθεκτικές, ανταγωνιστικές και κοινωνικά συνεκτικές. Για την Ελλάδα, η επόμενη δεκαετία αποτελεί ευκαιρία μετάβασης από τη διαχείριση πόρων στη δημιουργία ενός νέου μοντέλου βιώσιμης περιφερειακής ανάπτυξης.