Το Χάσμα Δεξιοτήτων στην Ελλάδα: Όταν υπάρχουν άνεργοι αλλά οι επιχειρήσεις δεν βρίσκουν εργαζομένους
Η ελληνική αγορά εργασίας αντιμετωπίζει ένα παράδοξο που γίνεται ολοένα πιο εμφανές: η ανεργία παραμένει υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρώπης, αλλά ταυτόχρονα πολλές επιχειρήσεις δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να βρουν ανθρώπους με τις κατάλληλες δεξιότητες.
Αυτό είναι το χάσμα δεξιοτήτων.
Ο OECD επισημαίνει το 2026 ότι οι ελλείψεις δεξιοτήτων στην Ελλάδα είναι υψηλές και αυξανόμενες, ενώ η ανεργία και οι ελλείψεις προσωπικού συνυπάρχουν λόγω της μεγάλης αναντιστοιχίας μεταξύ των δεξιοτήτων που διαθέτουν οι εργαζόμενοι και εκείνων που ζητά η οικονομία.
Το πρόβλημα δεν είναι επομένως μόνο πόσοι άνθρωποι έχουν πτυχίο.
Είναι τι γνωρίζουν να κάνουν και αν αυτές οι γνώσεις αντιστοιχούν στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας.
Ανάλυση
Σχεδόν τέσσερις στους δέκα εργαζομένους βρίσκονται σε αναντιστοιχία
Τα διαθέσιμα στοιχεία του OECD δείχνουν ότι περίπου 37% των εργαζομένων στην Ελλάδα απασχολείται σε θέσεις που δεν αντιστοιχούν στο εκπαιδευτικό επίπεδο των δεξιοτήτων του, έναντι περίπου 35% στις περιφέρειες του OECD.
Η διαφοροποίηση μέσα στη χώρα είναι μεγάλη: στο Νότιο Αιγαίο η αναντιστοιχία φτάνει περίπου το 45%, ενώ στην Αττική βρίσκεται κοντά στο 30%.
Αυτό έχει οικονομικό κόστος.
Ένας εργαζόμενος που έχει περισσότερες δεξιότητες από όσες χρησιμοποιεί στη δουλειά του δεν αξιοποιεί πλήρως το ανθρώπινο κεφάλαιό του.
Αντίθετα, όταν μια θέση απαιτεί δεξιότητες που ο εργαζόμενος δεν διαθέτει, μειώνεται η παραγωγικότητα και αυξάνεται η ανάγκη εκπαίδευσης.
Και στις δύο περιπτώσεις, η οικονομία χάνει παραγωγική αξία.
Η συμμετοχή των ενηλίκων στην κατάρτιση παραμένει χαμηλή
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι μόλις 16,6% των ενηλίκων στην Ελλάδα συμμετέχει σε εκπαίδευση ή κατάρτιση, πολύ κάτω από τον στόχο της χώρας για 40% έως το 2030.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια περίοδο όπου οι δεξιότητες αλλάζουν γρήγορα.
Ένας εργαζόμενος που ολοκλήρωσε τις σπουδές του πριν από 15 ή 20 χρόνια δεν μπορεί να θεωρεί ότι οι ίδιες γνώσεις θα επαρκούν μέχρι τη συνταξιοδότηση.
Η τεχνητή νοημοσύνη, τα δεδομένα, η αυτοματοποίηση και η πράσινη μετάβαση αλλάζουν ήδη εκατοντάδες επαγγέλματα.
Η δια βίου μάθηση επομένως δεν είναι πλέον συμπληρωματική δραστηριότητα.
Είναι βασική οικονομική υποδομή.
Το ψηφιακό χάσμα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό
Το 2025, μόνο 60% των πολιτών της ΕΕ ηλικίας 16–74 ετών διέθετε τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες, ενώ ο ευρωπαϊκός στόχος για το 2030 είναι 80%.
Για την Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι το χάσμα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στις βασικές ψηφιακές δεξιότητες διευρύνεται, παρότι η εικόνα είναι καλύτερη στους νέους.
Αυτό δημιουργεί κίνδυνο οικονομίας δύο ταχυτήτων.
Οι εργαζόμενοι που μπορούν να χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία και AI θα έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους.
Εκείνοι που δεν έχουν τις βασικές δεξιότητες κινδυνεύουν να αποκλειστούν από ολοένα περισσότερες θέσεις εργασίας.
Η Ελλάδα έχει πολύ λίγους ειδικούς ΤΠΕ
Το 2025, οι ειδικοί τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών αντιστοιχούσαν στο 5% της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ.
Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 2,5%, το χαμηλότερο στην Ένωση μαζί με τις χαμηλότερες επιδόσεις χωρών όπως η Ρουμανία.
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η χώρα συζητά για ψηφιακό μετασχηματισμό, AI, κυβερνοασφάλεια και data centers, αλλά διαθέτει σχετικά μικρή δεξαμενή ανθρώπων που μπορούν να σχεδιάσουν, να λειτουργήσουν και να εξελίξουν αυτά τα συστήματα.
Αν η ζήτηση αυξηθεί ταχύτερα από την προσφορά ειδικών, οι επιχειρήσεις θα αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος και δυσκολία ανάπτυξης.
Το σχολείο δείχνει ότι το πρόβλημα ξεκινά νωρίς
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι στα αποτελέσματα PISA 2022 μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων μαθητών ηλικίας 15 ετών δεν φτάνει το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας στις βασικές δεξιότητες.
Οι επιδόσεις επιδεινώθηκαν σε σχέση με το 2018 σε όλες τις κοινωνικοοικονομικές ομάδες.
Αυτό σημαίνει ότι το χάσμα δεξιοτήτων δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με σεμινάρια ενηλίκων.
Ξεκινά από το σχολείο.
Ανάγνωση, μαθηματικά, επίλυση προβλημάτων, κριτική σκέψη και ψηφιακές δεξιότητες είναι η βάση πάνω στην οποία χτίζεται αργότερα η επαγγελματική εξειδίκευση.
Το πτυχίο δεν πρέπει να είναι ο μοναδικός δείκτης
Η διεθνής αγορά εργασίας κινείται σταδιακά προς μια λογική skills-first: μεγαλύτερη έμφαση στο τι μπορεί πράγματι να κάνει ένας υποψήφιος και λιγότερη αποκλειστική εξάρτηση από τον τίτλο σπουδών.
Ο OECD δημοσίευσε το 2026 ειδική έκθεση για αυτή τη μετάβαση, υπογραμμίζοντας τη σημασία της αναγνώρισης και αξιοποίησης πραγματικών δεξιοτήτων.
Για την Ελλάδα αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Χρειαζόμαστε ένα σύστημα όπου ένας εργαζόμενος μπορεί να αποκτά, να αποδεικνύει και να ανανεώνει δεξιότητες σε όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής του ζωής.
Τι χρειάζεται να αλλάξει
Η πολιτική δεξιοτήτων πρέπει να συνδέσει πολύ στενότερα:
σχολείο → επαγγελματική εκπαίδευση → πανεπιστήμιο → κατάρτιση ενηλίκων → πραγματικές ανάγκες επιχειρήσεων.
Χρειάζεται καλύτερη πρόβλεψη των επαγγελμάτων που θα εμφανίζουν ελλείψεις, αυστηρή αξιολόγηση της ποιότητας των προγραμμάτων κατάρτισης και παρακολούθηση του αν οι συμμετέχοντες βρίσκουν πράγματι καλύτερη εργασία μετά την εκπαίδευση.
Ο OECD προτείνει για την Ελλάδα ισχυρότερο έλεγχο ποιότητας των παρόχων κατάρτισης, μεγαλύτερα και ουσιαστικότερα προγράμματα επανεκπαίδευσης και μετατόπιση πόρων από την απλή δημιουργία προσωρινών θέσεων προς την κατάρτιση και τη συμβουλευτική.
Η ετυμηγορία του οικονομολόγου
Το γεγονός ότι περίπου 37% των εργαζομένων βρίσκεται σε θέσεις που δεν αντιστοιχούν σωστά στις δεξιότητές του, ότι μόλις 16,6% των ενηλίκων συμμετέχει σε κατάρτιση και ότι οι ειδικοί ΤΠΕ αποτελούν μόλις 2,5% της απασχόλησης δείχνει ένα καθαρό διαρθρωτικό πρόβλημα.
Η Ελλάδα δεν έχει μόνο έλλειψη εργαζομένων.
Έχει έλλειψη σωστής αντιστοίχισης γνώσης, δεξιοτήτων και εργασίας.
Η μεγαλύτερη σπατάλη ανθρώπινου κεφαλαίου δεν είναι να μην έχει κάποιος πτυχίο. Είναι να έχει γνώσεις που η οικονομία δεν αξιοποιεί ή να βρίσκεται σε μια θέση για την οποία δεν έχει τις δεξιότητες που πραγματικά χρειάζονται.
Η εκπαιδευτική πολιτική του μέλλοντος πρέπει επομένως να μετράται όχι μόνο από το πόσους αποφοίτους δημιουργεί, αλλά από το πόσο καλά οι γνώσεις τους μετατρέπονται σε παραγωγική εργασία, υψηλότερους μισθούς και καινοτομία.
