Οι Νέοι Πτυχιούχοι και η Αγορά Εργασίας: Γιατί η Ελλάδα εξακολουθεί να χάνει ανθρώπινο κεφάλαιο

Η Ελλάδα διαθέτει μεγάλο αριθμό νέων με πανεπιστημιακή εκπαίδευση, όμως η μετάβαση από τις σπουδές στην εργασία παραμένει μία από τις πιο αδύναμες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 μόλις 62,4% των πρόσφατων αποφοίτων ηλικίας 20–34 ετών στην Ελλάδα εργαζόταν, έναντι 83% κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Η Ελλάδα είχε τη χαμηλότερη επίδοση μεταξύ των κρατών-μελών.

Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, επειδή δεν αφορά μόνο την ανεργία.

Αφορά το αν μια χώρα μπορεί να μετατρέψει την επένδυση που κάνει στην εκπαίδευση των νέων της σε παραγωγική εργασία, εισόδημα και ανάπτυξη.

Ανάλυση

Το πτυχίο στην Ελλάδα δεν οδηγεί αρκετά γρήγορα στην εργασία

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η τριτοβάθμια εκπαίδευση παραμένει ισχυρό πλεονέκτημα.

Το 2025, το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην ΕΕ έφτανε το 87%.

Η ελληνική εικόνα όμως είναι πολύ πιο αδύναμη.

Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος του ανθρώπινου κεφαλαίου που δημιουργείται στα πανεπιστήμια παραμένει για κάποιο διάστημα εκτός παραγωγής ή χρησιμοποιείται σε θέσεις που δεν αξιοποιούν πλήρως τις δεξιότητές του.

Το κόστος είναι διπλό.

Ο νέος χάνει εισόδημα και επαγγελματική εμπειρία.

Η οικονομία χάνει παραγωγή, φόρους και ασφαλιστικές εισφορές.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ανεργία

Η συνολική ανεργία στην Ελλάδα ήταν 8,9% το 2025, έναντι 6% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όμως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει κάτι βαθύτερο: η ελληνική αγορά εργασίας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από χαμηλή παραγωγικότητα, επίμονα κενά δεξιοτήτων, φυγή ταλέντου και προβλήματα ποιότητας εργασίας.

Άρα δεν αρκεί να δημιουργηθεί οποιαδήποτε θέση εργασίας.

Χρειάζεται η θέση να αξιοποιεί τις γνώσεις του αποφοίτου και να προσφέρει προοπτική επαγγελματικής εξέλιξης.

Η μεγάλη διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών

Τα στοιχεία αποκαλύπτουν και μια ενδιαφέρουσα διάσταση.

Στην Ελλάδα, το 2025, το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων ήταν μόλις 56,8% για τους άνδρες, ενώ για τις γυναίκες έφτανε το 68,6%. Η διαφορά των 11,8 ποσοστιαίων μονάδων ήταν η μεγαλύτερη υπέρ των γυναικών στην ΕΕ.

Το γεγονός αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα της μετάβασης από την εκπαίδευση στην εργασία δεν ακολουθεί πάντα τα παραδοσιακά πρότυπα της αγοράς.

Χρειάζεται περισσότερο αναλυτική προσέγγιση ανά κλάδο, ειδικότητα και περιοχή.

Όταν ο νέος δεν βρίσκει τη σωστή δουλειά, εξετάζει το εξωτερικό

Εδώ βρίσκεται η σύνδεση με το brain drain.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει εκροή ταλέντου, η οποία επηρεάζει την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα.

Ένας νέος πτυχιούχος που δεν βρίσκει στην Ελλάδα εργασία ανάλογη με τις δεξιότητές του έχει ισχυρό κίνητρο να μετακινηθεί σε χώρα όπου:

• ο μισθός είναι υψηλότερος,
• η επαγγελματική εξέλιξη είναι ταχύτερη,
• η έρευνα χρηματοδοτείται καλύτερα,
• και οι επιχειρήσεις ζητούν τις δεξιότητές του.

Όταν αυτό συμβαίνει, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι «έφυγε ένας νέος».

Η χώρα χάνει μέρος της επένδυσης που έκανε για την εκπαίδευσή του.

Η Ελλάδα επενδύει περισσότερο στην έρευνα — αλλά χρειάζεται περισσότερες θέσεις υψηλής αξίας

Υπάρχουν σημαντικές θετικές εξελίξεις.

Το 2024, η Ελλάδα επένδυσε περίπου 3,66 δισ. ευρώ σε Έρευνα και Ανάπτυξη, ποσό που αντιστοιχούσε στο 1,54% του ΑΕΠ. Οι επιχειρήσεις χρηματοδοτούν πλέον περισσότερο από το μισό της συνολικής δαπάνης R&D.

Αυτό σημαίνει ότι δημιουργούνται σταδιακά περισσότερες δυνατότητες για επιστήμονες και εξειδικευμένους εργαζομένους.

Όμως η διαδικασία πρέπει να επιταχυνθεί.

Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερες επιχειρήσεις που μπορούν να προσφέρουν θέσεις σε:

• τεχνητή νοημοσύνη,
• data science,
• βιοτεχνολογία,
• ενέργεια,
• προηγμένη βιομηχανία,
• χρηματοοικονομική τεχνολογία,
• και έρευνα.

Χωρίς τέτοιες θέσεις, το ανθρώπινο κεφάλαιο θα συνεχίσει να αναζητά υψηλότερη απόδοση στο εξωτερικό.

Η ψηφιακή μετάβαση δημιουργεί νέα ευκαιρία

Η Ελλάδα επενδύει επίσης σημαντικούς πόρους στον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Ο εθνικός οδικός χάρτης για την Ψηφιακή Δεκαετία περιλαμβάνει 125 μέτρα συνολικού δημόσιου προϋπολογισμού 6,1 δισ. ευρώ, ενώ αναμένονται περίπου 7 δισ. ευρώ επιπλέον ιδιωτικών επενδύσεων.

Αυτό αποτελεί σημαντική ευκαιρία.

Αλλά τα χρήματα θα έχουν πραγματική αναπτυξιακή αξία μόνο εάν δημιουργήσουν θέσεις εργασίας που μπορούν να απορροφήσουν εξειδικευμένους νέους στην Ελλάδα.

Από το brain drain στο brain circulation

Ο στόχος δεν πρέπει να είναι απλώς να «φέρουμε πίσω όλους όσοι έφυγαν».

Σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή οικονομία, η διεθνής κινητικότητα είναι φυσιολογική και συχνά θετική.

Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί brain circulation.

Να μπορούν οι Έλληνες επιστήμονες να φύγουν, να αποκτήσουν εμπειρία και να έχουν πραγματική δυνατότητα να επιστρέψουν ή να συνεργάζονται παραγωγικά με την ελληνική οικονομία.

Η ίδια η ευρωπαϊκή πολιτική για την Ελλάδα περιλαμβάνει δράσεις για την αντιστροφή του brain drain, τη βελτίωση της μεταφοράς γνώσης και την ενίσχυση της σύνδεσης έρευνας και επιχειρήσεων.

Τι χρειάζεται να αλλάξει

Η Ελλάδα χρειάζεται καλύτερη σύνδεση μεταξύ:

πανεπιστημίου → δεξιοτήτων → επιχείρησης → πρώτης εργασίας → επαγγελματικής εξέλιξης.

Χρειάζονται περισσότερες αμειβόμενες πρακτικές, βιομηχανικά διδακτορικά, graduate programmes, συνεργασίες πανεπιστημίων με επιχειρήσεις και συστηματική παρακολούθηση της επαγγελματικής πορείας των αποφοίτων.

Κάθε τμήμα πανεπιστημίου θα πρέπει να γνωρίζει όχι μόνο πόσους φοιτητές αποφοιτά.

Θα πρέπει να γνωρίζει και πού εργάζονται μετά από έναν, τρία και πέντε χρόνια.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Παιδεία πρέπει να υπηρετεί αποκλειστικά την αγορά εργασίας.

Σημαίνει ότι μια χώρα οφείλει να γνωρίζει αν η επένδυσή της στο ανθρώπινο κεφάλαιο δημιουργεί πραγματικές ευκαιρίες.

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Το 62,4% απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων στην Ελλάδα έναντι 83% στην ΕΕ αποτελεί ίσως έναν από τους πιο καθαρούς δείκτες ότι η χώρα δεν αξιοποιεί ακόμη πλήρως το ανθρώπινο κεφάλαιό της.

Η λύση δεν είναι να μειωθεί ο αριθμός των πτυχιούχων.

Είναι να δημιουργηθούν περισσότερες θέσεις εργασίας στις οποίες οι γνώσεις τους έχουν πραγματική οικονομική αξία.

Το πιο ακριβό πανεπιστημιακό πτυχίο για μια χώρα δεν είναι εκείνο που κοστίζει πολύ να αποκτηθεί. Είναι εκείνο που χρηματοδοτείται από την κοινωνία, αλλά τελικά αξιοποιείται παραγωγικά σε μια άλλη οικονομία.

Η Ελλάδα θα έχει κερδίσει τη μάχη του ανθρώπινου κεφαλαίου όταν οι νέοι της δεν θα χρειάζεται να επιλέγουν ανάμεσα σε καλή καριέρα και παραμονή στη χώρα.