Πυρκαγιές στην Ελλάδα: Το κόστος της κλιματικής κρίσης και των ευάλωτων υποδομών
Οι πυρκαγιές του καλοκαιριού του 2026 επαναφέρουν ένα δύσκολο αλλά αναγκαίο ερώτημα: πόσο κοστίζει πραγματικά στην Ελλάδα η επαναλαμβανόμενη καταστροφή από φωτιές;
Οι υψηλές θερμοκρασίες, η παρατεταμένη ξηρασία και οι ισχυροί άνεμοι δημιουργούν όλο και πιο επικίνδυνες συνθήκες. Τον Αύγουστο, δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη Σαλαμίνα, ενώ εκατοντάδες κάτοικοι χρειάστηκε να απομακρυνθούν από τις εστίες τους.
Παράλληλα, οι πυρκαγιές δεν αποτελούν μόνο ελληνικό πρόβλημα. Μέχρι τα μέσα Αυγούστου του 2026 είχαν καεί στην Ευρώπη περισσότερα από 576.000 εκτάρια, καθώς ακραία ζέστη και ξηρασία επηρέασαν πολλές χώρες.
Ανάλυση
Η οικονομική ζημιά μιας πυρκαγιάς είναι πολύ μεγαλύτερη από την αξία των σπιτιών ή των επιχειρήσεων που καταστρέφονται.
Περιλαμβάνει την απώλεια δασικού κεφαλαίου, γεωργικής παραγωγής, τουριστικών εσόδων, δημόσιων υποδομών και παραγωγικής δραστηριότητας. Προστίθενται οι δαπάνες κατάσβεσης, αποζημιώσεων, αποκατάστασης και αντιπλημμυρικών έργων που συχνά απαιτούνται στη συνέχεια.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα προκάλεσαν περίπου 822 δισ. ευρώ οικονομικών απωλειών από το 1980 έως το 2024, και περίπου το ένα τέταρτο αυτών των ζημιών σημειώθηκε μόλις στα τελευταία τέσσερα χρόνια της περιόδου. Μόνο περίπου το 25% των συνολικών απωλειών ήταν ασφαλισμένο.
Αυτό είναι κρίσιμο για τα δημόσια οικονομικά. Όταν οι περιουσίες δεν είναι ασφαλισμένες, μεγάλο μέρος του κόστους μιας καταστροφής μεταφέρεται τελικά στο κράτος και επομένως στον φορολογούμενο.
Το κόστος της πρόληψης έναντι του κόστους της καταστροφής
Η βασική οικονομική αρχή είναι απλή: η πρόληψη είναι συνήθως φθηνότερη από την αποκατάσταση.
Καθαρισμός δασών, αντιπυρικές ζώνες, δασικοί δρόμοι, καλύτερη επιτήρηση, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και ανθεκτικότερα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας έχουν κόστος.
Αλλά το κόστος μιας μεγάλης πυρκαγιάς μπορεί να είναι πολλαπλάσιο.
Γι’ αυτό η δημόσια συζήτηση δεν πρέπει να επικεντρώνεται μόνο στο πόσα αεροσκάφη και πυροσβέστες χρησιμοποιούνται όταν έχει ήδη ξεσπάσει η φωτιά. Πρέπει να εξετάζει πόσο αποτελεσματικά επενδύουμε πριν ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος.
Οι υποδομές μπαίνουν στο επίκεντρο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί και ο ρόλος του ηλεκτρικού δικτύου.
Πρόσφατη έρευνα του Reuters ανέφερε ότι βλάβες ή προβλήματα σε ηλεκτρικές γραμμές έχουν συνδεθεί με μεγάλες πυρκαγιές στην Ελλάδα, ενώ οι αρχές εξετάζουν την επάρκεια συντήρησης τόσο δημόσιων όσο και ιδιωτικών δικτύων. Το ελληνικό δίκτυο έχει δεχθεί αυξημένες επενδύσεις τα τελευταία χρόνια, αλλά παραμένει τεράστιο και ευάλωτο.
Εδώ υπάρχει μια σημαντική οικονομική διάσταση.
Ένα παλιό δίκτυο μπορεί να λειτουργεί φθηνότερα βραχυχρόνια επειδή αναβάλλονται επενδύσεις. Αν όμως μια βλάβη προκαλέσει καταστροφή εκατομμυρίων ευρώ, η «εξοικονόμηση» αποδεικνύεται ψευδαίσθηση.
Τουρισμός και τοπική οικονομία
Οι πυρκαγιές επηρεάζουν επίσης περιοχές που εξαρτώνται έντονα από τον τουρισμό.
Ακόμη και όταν δεν καταστρέφεται ένα ξενοδοχείο ή ένας οικισμός, η εικόνα μιας περιοχής που εκκενώνεται μπορεί να προκαλέσει ακυρώσεις, απώλεια κρατήσεων και μείωση εσόδων.
Η ζημιά επομένως δεν είναι μόνο φυσική.
Είναι και ζημιά φήμης.
Για μια οικονομία όπως η ελληνική, όπου ο τουρισμός έχει μεγάλη σημασία, η κλιματική ανθεκτικότητα γίνεται πλέον μέρος της ίδιας της τουριστικής ανταγωνιστικότητας.
Η κλιματική αλλαγή αλλάζει και τον κρατικό προϋπολογισμό
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι τα ακραία φαινόμενα δεν αποτελούν πλέον σπάνια γεγονότα.
Όσο οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και οι καύσωνες γίνονται συχνότεροι, τόσο περισσότεροι δημόσιοι πόροι θα χρειάζονται για αποκατάσταση.
Αυτό σημαίνει λιγότερο δημοσιονομικό χώρο για άλλες ανάγκες: εκπαίδευση, υγεία, κοινωνική πολιτική ή παραγωγικές επενδύσεις.
Η κλιματική κρίση επομένως μετατρέπεται σταδιακά και σε δημοσιονομικό κίνδυνο.
Η ετυμηγορία του οικονομολόγου
Η οικονομική συζήτηση για τις πυρκαγιές πρέπει να αλλάξει.
Δεν αρκεί να υπολογίζουμε το κόστος όταν έχει ήδη καεί το δάσος, το σπίτι ή η επιχείρηση.
Πρέπει να συγκρίνουμε το κόστος της πρόληψης με το κόστος της αδράνειας.
Όταν οι κλιματικές καταστροφές στην Ευρώπη έχουν ήδη προκαλέσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ απωλειών και μεγάλο μέρος αυτών παραμένει ανασφάλιστο, η επένδυση στην ανθεκτικότητα δεν είναι περιβαλλοντική πολυτέλεια. Είναι οικονομική αναγκαιότητα.
Η πραγματική επιτυχία μιας χώρας δεν είναι να σβήνει γρήγορα κάθε φωτιά. Είναι να δημιουργήσει ένα σύστημα στο οποίο λιγότερες φωτιές μετατρέπονται σε καταστροφές.
