Δημόσιο χρέος: Πρόωρη αποπληρωμή ή περισσότερος χώρος για την κοινωνία;

Η απόφαση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε νέα πρόωρη αποπληρωμή περίπου 13 δισ. ευρώ παλαιών δανείων ανοίγει μια ουσιαστική πολιτική και οικονομική συζήτηση.

Η κυβερνητική θέση είναι ότι η ταχύτερη μείωση του χρέους περιορίζει τις μελλοντικές δαπάνες τόκων, ενισχύει την αξιοπιστία της χώρας και δημιουργεί μεγαλύτερη δημοσιονομική ελευθερία τα επόμενα χρόνια.

Η αντιπολίτευση, όμως, θέτει ένα διαφορετικό ερώτημα: όταν τα νοικοκυριά εξακολουθούν να πιέζονται από την ακρίβεια, τη στέγαση και το κόστος ζωής, πόσο από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο πρέπει να χρησιμοποιείται για ταχύτερη αποπληρωμή χρέους και πόσο για άμεση κοινωνική και αναπτυξιακή πολιτική;

Ανάλυση

Γιατί έχει οικονομική λογική η πρόωρη αποπληρωμή

Ένα κράτος που μειώνει νωρίτερα το χρέος του μπορεί να εξοικονομήσει τόκους στο μέλλον.

Παράλληλα, στέλνει στις αγορές ένα μήνυμα δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Αυτό μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση χαμηλότερου κόστους δανεισμού όχι μόνο για το Δημόσιο αλλά έμμεσα και για την οικονομία συνολικά.

Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερο λόγο να προστατεύει αυτή την αξιοπιστία. Η εμπειρία της προηγούμενης δεκαετίας έδειξε πόσο ακριβή μπορεί να γίνει η απώλεια πρόσβασης στις αγορές.

Άρα, η μείωση του χρέους δεν είναι απλώς λογιστική πράξη.

Είναι και ασφάλιστρο απέναντι σε μια μελλοντική κρίση.

Υπάρχει όμως και κόστος ευκαιρίας

Στην οικονομία κάθε επιλογή έχει εναλλακτικό κόστος.

Αν ένα κράτος χρησιμοποιεί 13 δισ. ευρώ για να μειώσει χρέος, τα ίδια χρήματα δεν μπορούν ταυτόχρονα να χρησιμοποιηθούν για άλλες παρεμβάσεις.

Εδώ βρίσκεται η ουσία της πολιτικής διαφωνίας.

Θα μπορούσαν μέρος των πόρων να χρηματοδοτήσουν:

• χαμηλότερη φορολογία εργασίας,
• στεγαστική πολιτική,
• δημόσιες επενδύσεις,
• Υγεία και Παιδεία,
• ενεργειακές υποδομές,
• ή στοχευμένη στήριξη εισοδημάτων.

Η σωστή σύγκριση επομένως δεν είναι «χρέος ή παροχές».

Είναι:

ποια χρήση ενός πρόσθετου ευρώ δημιουργεί τη μεγαλύτερη μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική απόδοση;

Δεν είναι όλα τα χρέη ίδια

Μια ακόμη σημαντική λεπτομέρεια είναι το κόστος του ίδιου του χρέους.

Εάν ένα δάνειο έχει σχετικά υψηλό επιτόκιο, η πρόωρη αποπληρωμή του μπορεί να προσφέρει σημαντική εξοικονόμηση.

Αν όμως το χρέος είναι πολύ μακροπρόθεσμο και έχει χαμηλό σταθερό επιτόκιο, η οικονομική απόδοση της πρόωρης αποπληρωμής μπορεί να είναι μικρότερη από την απόδοση μιας παραγωγικής επένδυσης.

Άρα η σωστή στρατηγική δεν είναι απλώς:

«όσο περισσότερο χρέος αποπληρώνουμε τόσο καλύτερα».

Πρέπει να εξετάζονται το επιτόκιο, η διάρκεια, οι μελλοντικές ανάγκες χρηματοδότησης και η εναλλακτική χρήση των πόρων.

Η κυβέρνηση επενδύει στην αξιοπιστία

Η πολιτική στρατηγική της κυβέρνησης είναι σαφής.

Ενόψει της ΔΕΘ και της πορείας προς τις εκλογές του 2027, επιχειρεί να παρουσιάσει τη δημοσιονομική σταθερότητα ως βασικό στοιχείο αξιοπιστίας και να απορρίψει μέτρα που θεωρεί ότι θα μπορούσαν να επαναφέρουν μεγάλα μόνιμα ελλείμματα. Η κυβέρνηση ετοιμάζει παράλληλα στοχευμένες φοροελαφρύνσεις και παρεμβάσεις για διαθέσιμο εισόδημα.

Το πολιτικό μήνυμα είναι:

στηρίζουμε την κοινωνία, αλλά χωρίς να επιστρέφουμε στη δημοσιονομική αστάθεια.

Η αντιπολίτευση θέτει ζήτημα προτεραιοτήτων

Το ΠΑΣΟΚ έχει ήδη αντιδράσει στην επιλογή της πρόωρης αποπληρωμής, υποστηρίζοντας ότι χρειάζεται διαφορετική στάθμιση μεταξύ δημοσιονομικής διαχείρισης και κοινωνικών αναγκών.

Αυτή η διαφωνία πιθανότατα θα αποτελέσει βασικό πολιτικό θέμα τους επόμενους μήνες.

Και εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική διαφορά οικονομικής φιλοσοφίας:

η μία πλευρά δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στη γρήγορη μείωση του δημόσιου χρέους και στη δημοσιονομική αξιοπιστία.

Η άλλη τονίζει περισσότερο την ανάγκη να χρησιμοποιηθεί μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων για εισόδημα και δημόσιες επενδύσεις.

Το πραγματικό κριτήριο είναι η απόδοση του δημόσιου χρήματος

Από οικονομική σκοπιά, καμία από τις δύο θέσεις δεν είναι σωστή σε όλες τις περιπτώσεις.

Αν το κράτος δανείζεται ακριβά, η μείωση χρέους μπορεί να έχει πολύ υψηλή απόδοση.

Αν όμως διαθέτει φθηνό μακροχρόνιο χρέος και ταυτόχρονα υπάρχουν επενδύσεις σε δίκτυα, τεχνολογία, Παιδεία ή Υγεία με πολύ μεγαλύτερη κοινωνική απόδοση, τότε η υπερβολικά γρήγορη αποπληρωμή μπορεί να έχει κόστος ευκαιρίας.

Η καλύτερη πολιτική επομένως χρειάζεται ισορροπία.

Και η γενιά που θα πληρώσει αύριο έχει σημασία

Υπάρχει επίσης μια διαγενεακή διάσταση.

Υψηλότερο δημόσιο χρέος σήμερα σημαίνει ότι μέρος του κόστους μεταφέρεται στις επόμενες γενιές.

Αλλά το ίδιο μπορεί να συμβεί και όταν μια χώρα δεν πραγματοποιεί επαρκείς παραγωγικές επενδύσεις.

Ένας νέος μπορεί να κληρονομήσει λιγότερο χρέος αλλά ταυτόχρονα χειρότερα πανεπιστήμια, αδύναμες υποδομές ή χαμηλότερη παραγωγικότητα.

Άρα η πραγματική ευθύνη προς τις επόμενες γενιές δεν είναι μόνο να τους αφήσουμε λιγότερο χρέος.

Είναι να τους αφήσουμε και ισχυρότερη οικονομία.

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Η πρόωρη αποπληρωμή περίπου 13 δισ. ευρώ χρέους μπορεί να ενισχύσει την οικονομική αξιοπιστία της χώρας και να περιορίσει μελλοντικές δαπάνες τόκων.

Δεν πρέπει όμως να μετατραπεί σε αυτοσκοπό.

Η σωστή δημοσιονομική πολιτική πρέπει κάθε φορά να συγκρίνει την απόδοση της μείωσης του χρέους με την απόδοση μιας εναλλακτικής παραγωγικής ή κοινωνικής επένδυσης.

Το καλύτερο κράτος δεν είναι εκείνο που απλώς αποπληρώνει το χρέος του γρηγορότερα. Είναι εκείνο που μειώνει το χρέος όταν αυτό συμφέρει και επενδύει όταν η επένδυση δημιουργεί μεγαλύτερο πλούτο από το κόστος που εξοικονομεί η αποπληρωμή.

Αυτό είναι το πραγματικό δίλημμα πίσω από τη σημερινή πολιτική σύγκρουση.