Παραγωγικότητα στην Ελλάδα: Το πραγματικό κλειδί για υψηλότερους μισθούς

Η Ελλάδα έχει μειώσει την ανεργία, έχει αυξήσει τις επενδύσεις και εξακολουθεί να αναπτύσσεται ταχύτερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Παρ’ όλα αυτά, ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της οικονομίας παραμένει: η χαμηλή παραγωγικότητα.

Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ανάπτυξη 1,9% για το 2026, ενώ οι επενδύσεις αναμένεται να αυξηθούν κατά περίπου 8,8%. Περίπου το 60% των συνολικών επενδύσεων εκτός κατοικίας θεωρείται ιδιαίτερα παραγωγικό και αναμένεται να ενισχυθεί μέσα στο έτος.

Όμως οι επενδύσεις από μόνες τους δεν αρκούν. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μετατρέπονται σε περισσότερη παραγωγή, καλύτερη τεχνολογία και υψηλότερη αξία ανά εργαζόμενο.

Ανάλυση

Γιατί η παραγωγικότητα έχει τόσο μεγάλη σημασία

Η παραγωγικότητα δείχνει πόση αξία μπορεί να παράγει ένας εργαζόμενος σε συγκεκριμένο χρόνο.

Αν ένας εργαζόμενος παράγει περισσότερη αξία, μια επιχείρηση μπορεί να πληρώνει υψηλότερο μισθό χωρίς να χάνει ανταγωνιστικότητα.

Αντίθετα, όταν οι μισθοί αυξάνονται αλλά η παραγωγικότητα παραμένει στάσιμη, αυξάνεται το κόστος ανά μονάδα παραγωγής. Το κόστος αυτό μπορεί στη συνέχεια να μεταφερθεί στις τιμές, να μειώσει τα περιθώρια κέρδους ή να περιορίσει νέες προσλήψεις και επενδύσεις.

Γι’ αυτό η συζήτηση για τους υψηλότερους μισθούς είναι στην πραγματικότητα και συζήτηση για την παραγωγικότητα.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει διαρθρωτικό πρόβλημα

Η Τράπεζα της Ελλάδος χαρακτηρίζει τη χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως μία από τις βασικές μακροχρόνιες προκλήσεις της οικονομίας.

Μεταξύ των αιτιών αναφέρει τη μεγάλη συγκέντρωση δραστηριότητας σε κλάδους χαμηλότερης παραγωγικότητας, όπως η φιλοξενία και η εστίαση, αλλά και την πολύ μεγάλη παρουσία μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες συχνά δυσκολεύονται να επενδύσουν σε έρευνα, τεχνολογία, εξαγωγές και καινοτομία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο τουρισμός ή οι μικρές επιχειρήσεις αποτελούν πρόβλημα. Σημαίνει ότι μια οικονομία δεν μπορεί να στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε δραστηριότητες όπου η παραγωγή ανά εργαζόμενο αυξάνεται δύσκολα.

Χρειάζεται παράλληλη ανάπτυξη τομέων υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.

Το μεγάλο στοίχημα των επενδύσεων

Το 2026 αποτελεί ιδιαίτερα κρίσιμο έτος, επειδή ολοκληρώνεται ο κύριος κύκλος εφαρμογής του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 1,8% το 2026, με τις επενδύσεις να παραμένουν ισχυρές χάρη στην απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων. Ωστόσο, για το 2027 προβλέπει επιβράδυνση της ανάπτυξης στο 1,6%, καθώς η ώθηση από το Ταμείο Ανάκαμψης σταδιακά μειώνεται.

Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα:

Τι θα μείνει όταν μειωθεί η έκτακτη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση;

Η επιτυχία του Ταμείου Ανάκαμψης δεν πρέπει να μετρηθεί μόνο από το ποσοστό απορρόφησης των κονδυλίων.

Πρέπει να μετρηθεί από το αν οι επενδύσεις αυτές δημιουργούν επιχειρήσεις που παράγουν περισσότερο, εξάγουν περισσότερο και χρησιμοποιούν περισσότερη τεχνολογία.

Οι ιδιωτικές επενδύσεις πρέπει να πάρουν τη σκυτάλη

Η Τράπεζα της Ελλάδος τονίζει ότι οι επενδύσεις που έχουν ήδη ξεκινήσει μπορούν να συνεχίσουν να επηρεάζουν θετικά την οικονομία και μετά το 2026. Το καθοριστικό όμως στοιχείο είναι αν οι δημόσιες και ευρωπαϊκές επενδύσεις θα κινητοποιήσουν περισσότερο ιδιωτικό κεφάλαιο.

Εδώ βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα σε μια προσωρινή επενδυτική ώθηση και σε μια πραγματική αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου.

Αν μια δημόσια επένδυση δημιουργήσει καλύτερες ψηφιακές υποδομές, οι επιχειρήσεις μπορούν στη συνέχεια να επενδύσουν σε τεχνολογία.

Αν δημιουργηθούν καλύτερα δίκτυα ενέργειας, μπορούν να ακολουθήσουν ιδιωτικές επενδύσεις.

Αν τα πανεπιστήμια και η έρευνα συνδεθούν αποτελεσματικότερα με τις επιχειρήσεις, μπορεί να δημιουργηθεί καινοτομία που παραμένει στην Ελλάδα.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την εξίσωση

Η τεχνητή νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση μπορούν να αποτελέσουν σημαντική ευκαιρία για μια χώρα που αντιμετωπίζει τόσο χαμηλή παραγωγικότητα όσο και δημογραφική γήρανση.

Ένας μικρότερος αριθμός εργαζομένων μπορεί να παράγει μεγαλύτερη αξία όταν διαθέτει καλύτερα ψηφιακά εργαλεία.

Αυτό όμως απαιτεί επενδύσεις όχι μόνο σε υπολογιστικά συστήματα αλλά και σε ανθρώπους.

Χωρίς εκπαίδευση και επανακατάρτιση, η τεχνολογία μπορεί να διευρύνει το χάσμα ανάμεσα στις επιχειρήσεις που μπορούν να την αξιοποιήσουν και στις επιχειρήσεις που παραμένουν πίσω.

Ο κίνδυνος μιας οικονομίας δύο ταχυτήτων

Η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί μπροστά σε μια νέα μορφή ανισότητας.

Από τη μία πλευρά, μεγάλες και εξωστρεφείς επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη και προηγμένα συστήματα παραγωγής.

Από την άλλη, χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις με περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια, εξειδικευμένο προσωπικό και ψηφιακές υποδομές.

Εάν το χάσμα αυτό μεγαλώσει, θα μεγαλώσει και η διαφορά στους μισθούς και στην ανταγωνιστικότητα.

Γι’ αυτό οι πολιτικές παραγωγικότητας πρέπει να φτάνουν και στη μικρή επιχείρηση: ψηφιοποίηση, συνεργασίες, πρόσβαση στη χρηματοδότηση, εξαγωγές και κατάρτιση.

Η σύγκλιση με την Ευρώπη δεν θα έρθει αυτόματα

Η Ελλάδα αναπτύσσεται σήμερα ταχύτερα από πολλές χώρες της ευρωζώνης. Αυτό είναι θετικό.

Όμως η διαφορά εισοδήματος που δημιουργήθηκε στη διάρκεια της μακράς κρίσης είναι μεγάλη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένει ότι η αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ θα παραμείνει μόλις 0,7% το 2026, πριν βελτιωθεί στο 1% το 2027.

Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ευκαιρία σύγκλισης, αλλά μόνο εφόσον η εγχώρια παραγωγικότητα αυξάνεται συστηματικά και οι επενδύσεις μετατρέπονται σε μόνιμη παραγωγική δυναμικότητα.

Δεν αρκεί επομένως να έχουμε περισσότερα ξενοδοχεία, περισσότερη κατανάλωση ή μεγαλύτερη οικοδομική δραστηριότητα.

Χρειάζεται περισσότερη αξία ανά εργαζόμενο και ανά ευρώ επένδυσης.

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Η παραγωγικότητα είναι το σημείο όπου συναντώνται σχεδόν όλα τα μεγάλα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας: οι μισθοί, η ανταγωνιστικότητα, το δημογραφικό, οι επενδύσεις και η σύγκλιση με την Ευρώπη.

Η αύξηση των επενδύσεων κατά περίπου 8,8% το 2026 είναι μια σημαντική ευκαιρία. Το πραγματικό τεστ όμως θα έρθει μετά: αν αυτά τα κεφάλαια αφήσουν πίσω τους καλύτερες επιχειρήσεις, περισσότερη τεχνολογία, περισσότερες εξαγωγές και εργαζομένους που παράγουν μεγαλύτερη αξία.

Η Ελλάδα δεν θα γίνει πραγματικά πλουσιότερη μόνο επειδή επενδύει περισσότερα χρήματα. Θα γίνει πλουσιότερη όταν κάθε επένδυση μετατρέπεται σε περισσότερη παραγωγικότητα — και η περισσότερη παραγωγικότητα σε υψηλότερους πραγματικούς μισθούς.