Από την οικονομική κρίση έως τις φυσικές καταστροφές, ποιο είναι το επόμενο βήμα για ένα ανθεκτικό κράτος;

Εισαγωγή

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή αλληλουχία κρίσεων. Η δημοσιονομική κρίση, η πανδημία COVID-19, οι ενεργειακές αναταράξεις, οι γεωπολιτικές εξελίξεις, οι πληθωριστικές πιέσεις, η λειψυδρία και οι ολοένα συχνότερες φυσικές καταστροφές δοκίμασαν τις αντοχές της οικονομίας, των θεσμών και της κοινωνίας.

Κάθε κρίση απαιτούσε άμεσες αποφάσεις και γρήγορη προσαρμογή.

Το ουσιαστικό ερώτημα όμως είναι διαφορετικό:

Έχει η Ελλάδα περάσει από τη διαχείριση των κρίσεων στην πρόληψή τους ή εξακολουθεί να λειτουργεί κυρίως όταν η κρίση έχει ήδη εκδηλωθεί;

Από την αντίδραση στην πρόληψη

Η διαχείριση μιας κρίσης είναι απαραίτητη.

Η πρόληψη όμως είναι εκείνη που μειώνει το οικονομικό, κοινωνικό και ανθρώπινο κόστος.

Οι σύγχρονες δημόσιες πολιτικές δεν περιορίζονται στην αντιμετώπιση των συνεπειών. Επενδύουν στον έγκαιρο σχεδιασμό, στην ανάλυση κινδύνων, στην αξιοποίηση δεδομένων και στη δημιουργία μηχανισμών που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του κράτους.

Η πρόληψη δεν είναι ένδειξη υπερβολικής προετοιμασίας.

Είναι ένδειξη ώριμης διακυβέρνησης.

Η οικονομική διάσταση της ανθεκτικότητας

Στην οικονομική επιστήμη, η ανθεκτικότητα μιας οικονομίας δεν μετριέται μόνο από τον ρυθμό ανάπτυξης.

Μετριέται και από την ικανότητά της να απορροφά εξωτερικούς κραδασμούς χωρίς να διαταράσσεται η κοινωνική και οικονομική συνοχή.

Μια ανθεκτική οικονομία διαθέτει:

• ισχυρούς θεσμούς,
• αξιόπιστη δημόσια διοίκηση,
• αποτελεσματική πολιτική προστασία,
• δημοσιονομική ευελιξία,
• επαρκείς υποδομές,
• επενδύσεις στην καινοτομία και την εκπαίδευση.

Οι κρίσεις ως ευκαιρίες μεταρρύθμισης

Η ιστορία δείχνει ότι πολλές σημαντικές μεταρρυθμίσεις γεννήθηκαν μέσα από κρίσεις.

Οι κρίσεις αποκαλύπτουν αδυναμίες, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν την ευκαιρία για βαθύτερες θεσμικές αλλαγές.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η επιστροφή στην κανονικότητα.

Είναι η δημιουργία μιας καλύτερης κανονικότητας.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης

Οι πολίτες έχουν κάθε λόγο να αξιολογούν τις δημόσιες πολιτικές όχι μόνο με βάση την αποτελεσματικότητα της αντίδρασης σε μια κρίση, αλλά και με βάση την προετοιμασία που είχε προηγηθεί.

Χρήσιμα ερωτήματα είναι:

• Υπήρχε σχέδιο πρόληψης;
• Υπήρχε συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων φορέων;
• Αξιοποιήθηκαν τα διδάγματα προηγούμενων κρίσεων;
• Ενισχύθηκαν οι θεσμοί ώστε να ανταποκριθούν καλύτερα στο μέλλον;

Η πρόληψη είναι συχνά λιγότερο ορατή από τη διαχείριση μιας κρίσης, αλλά αποτελεί τη σημαντικότερη επένδυση για το μέλλον.

Συμπέρασμα

Η Ελλάδα έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μπορεί να ανταποκριθεί σε δύσκολες καταστάσεις.

Η επόμενη μεγάλη πρόκληση, όμως, δεν είναι μόνο η αποτελεσματική αντιμετώπιση της επόμενης κρίσης.

Είναι η δημιουργία ενός κράτους που θα μπορεί να προβλέπει τους κινδύνους, να σχεδιάζει έγκαιρα και να μειώνει τις επιπτώσεις τους πριν αυτές εξελιχθούν σε εθνικές κρίσεις.

Η μετάβαση από τη διαχείριση στην πρόληψη αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη επένδυση που μπορεί να πραγματοποιήσει μια χώρα για τη μακροπρόθεσμη ευημερία των πολιτών της.

Η Ετυμηγορία του Οικονομολόγου

Οι κρίσεις δεν μπορούν να εξαλειφθούν. Μπορούν όμως να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα όταν ένα κράτος επενδύει διαχρονικά στην πρόληψη, στους θεσμούς και στην ανθεκτικότητα.

Η πραγματική επιτυχία μιας δημόσιας πολιτικής δεν κρίνεται μόνο από το πόσο αποτελεσματικά διαχειρίζεται μια κρίση όταν αυτή εκδηλώνεται, αλλά από το κατά πόσο μειώνει την πιθανότητα, την ένταση και το κόστος της επόμενης.

Η μετάβαση από την πολιτική της διαχείρισης στην πολιτική της πρόληψης δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική επιλογή. Αποτελεί στρατηγική επιλογή ανάπτυξης, κοινωνικής ασφάλειας και θεσμικής ωριμότητας για την Ελλάδα του μέλλοντος.