Executive Summary

Ο πρωτογενής τομέας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας.

Συμβάλλει στην επισιτιστική ασφάλεια, στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής στην ύπαιθρο, στην περιφερειακή ανάπτυξη και στην ενίσχυση των ελληνικών εξαγωγών.

Παρά τα σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας, ο ελληνικός αγροτικός τομέας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικές αδυναμίες που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητά του.

Η νέα εποχή απαιτεί μια μετάβαση από ένα μοντέλο που βασίζεται κυρίως στις επιδοτήσεις προς ένα μοντέλο που βασίζεται στην παραγωγικότητα, στην καινοτομία, στην τεχνολογία και στη δημιουργία υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Το παρόν Policy Paper προτείνει μια ολοκληρωμένη στρατηγική αγροτικής ανάπτυξης με ορίζοντα το 2040.

Το Πρόβλημα

Η ελληνική γεωργία αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις:

• μικρός και κατακερματισμένος κλήρος,
• γήρανση του αγροτικού πληθυσμού,
• περιορισμένη υιοθέτηση νέων τεχνολογιών,
• υψηλό κόστος παραγωγής,
• περιορισμένη συνεργασία μεταξύ παραγωγών,
• αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής,
• περιορισμένη μεταποίηση,
• και χαμηλή προστιθέμενη αξία σε μεγάλο μέρος της παραγωγής.

Οι προκλήσεις αυτές περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής γεωργίας στις διεθνείς αγορές.

Γιατί έχει σημασία

Η αγροτική ανάπτυξη επηρεάζει άμεσα:

Την επισιτιστική ασφάλεια

Η σταθερή παραγωγή ποιοτικών τροφίμων αποτελεί βασική προϋπόθεση οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας.

Την περιφερειακή ανάπτυξη

Ο πρωτογενής τομέας αποτελεί βασική οικονομική δραστηριότητα για μεγάλο μέρος της ελληνικής περιφέρειας.

Τις εξαγωγές

Τα ελληνικά προϊόντα υψηλής ποιότητας διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες διείσδυσης στις διεθνείς αγορές.

Την πράσινη μετάβαση

Η βιώσιμη γεωργία αποτελεί βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής στρατηγικής.

Η σημερινή κατάσταση

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα:

• εξαιρετικές εδαφοκλιματικές συνθήκες,
• υψηλής ποιότητας προϊόντα,
• μεγάλη ποικιλία προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ,
• ισχυρή γαστρονομική ταυτότητα,
• σημαντική εμπειρία στον αγροτικό τομέα,
• και πρόσβαση σε ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Ωστόσο, η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλότερη από πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες.

Παράλληλα, η τεχνολογική αναβάθμιση προχωρά με άνισους ρυθμούς.

Διεθνείς Καλές Πρακτικές

Οι περισσότερο ανταγωνιστικές αγροτικές οικονομίες επενδύουν:

• στη γεωργία ακριβείας,
• στην τεχνητή νοημοσύνη,
• στη ρομποτική,
• στην ψηφιακή παρακολούθηση των καλλιεργειών,
• στην αγροτική έρευνα,
• στη σύνδεση πανεπιστημίων και παραγωγών,
• στην εξοικονόμηση νερού,
• και στη μεταποίηση προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η αύξηση της παραγωγικότητας αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα μακροχρόνιας ανταγωνιστικότητας.

Επιλογές Δημόσιας Πολιτικής

Επιλογή 1

Εθνικό Σχέδιο Ψηφιακής Γεωργίας με αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης, δορυφορικών δεδομένων και αισθητήρων.

Επιλογή 2

Εκσυγχρονισμός των αρδευτικών υποδομών και εφαρμογή έξυπνων συστημάτων διαχείρισης υδάτινων πόρων.

Επιλογή 3

Ενίσχυση συνεργατικών σχημάτων και σύγχρονων συνεταιρισμών με έμφαση στις οικονομίες κλίμακας.

Επιλογή 4

Δημιουργία Περιφερειακών Κέντρων Αγροτικής Καινοτομίας σε συνεργασία με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.

Επιλογή 5

Στήριξη της μεταποίησης και της ανάπτυξης προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Επιλογή 6

Ειδικό πρόγραμμα προσέλκυσης νέων παραγωγών μέσω εκπαίδευσης, πρόσβασης στη χρηματοδότηση και τεχνολογικής υποστήριξης.

Πρόταση WR1TE

Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα εθνική στρατηγική που θα μεταφέρει το κέντρο βάρους:

από

τη διαχείριση των επιδοτήσεων

προς

τη δημιουργία ανταγωνιστικού παραγωγικού πλεονεκτήματος.

Η νέα στρατηγική πρέπει να βασίζεται σε έξι πυλώνες:

• παραγωγικότητα,
• τεχνολογία,
• καινοτομία,
• βιωσιμότητα,
• εξωστρέφεια,
• και ανθρώπινο κεφάλαιο.

Η γεωργία του μέλλοντος πρέπει να είναι περισσότερο επιστημονική, περισσότερο ψηφιακή και περισσότερο επιχειρηματική.

Αναμενόμενος Οικονομικός και Κοινωνικός Αντίκτυπος

Η εφαρμογή της στρατηγικής μπορεί να οδηγήσει:

• σε αύξηση της παραγωγικότητας,
• σε μείωση του κόστους παραγωγής,
• σε αύξηση των εξαγωγών,
• σε δημιουργία νέων θέσεων εργασίας,
• σε καλύτερη διαχείριση των φυσικών πόρων,
• σε ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης,
• και σε μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Βασικά Συμπεράσματα

✔ Η ελληνική γεωργία διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα.

✔ Η παραγωγικότητα αποτελεί τη σημαντικότερη πρόκληση της επόμενης δεκαετίας.

✔ Η τεχνολογία και η καινοτομία πρέπει να αποτελέσουν βασικούς πυλώνες της αγροτικής πολιτικής.

✔ Η μεταποίηση και οι εξαγωγές δημιουργούν σημαντικά μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.

✔ Η Ελλάδα χρειάζεται μια μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική αγροτικής ανάπτυξης που θα υπερβαίνει τον εκλογικό κύκλο.

📘 WR1TE Policy Paper

Η ελληνική γεωργία δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στις επιδοτήσεις για να διατηρήσει τη θέση της στο διεθνές περιβάλλον. Η πραγματική ανταγωνιστικότητα θα προέλθει από την παραγωγικότητα, την τεχνολογία, την καινοτομία και τη δημιουργία προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Η επόμενη δεκαετία αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη ευκαιρία για τον συνολικό μετασχηματισμό του πρωτογενούς τομέα και τη μετάβασή του σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο που θα στηρίζεται στη γνώση, στη βιωσιμότητα και στη διεθνή εξωστρέφεια.