Εισαγωγή

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά στη μεγαλύτερη αναθεώρηση της αμυντικής της πολιτικής από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, οι νέες προκλήσεις ασφαλείας και η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας οδηγούν πολλές χώρες σε σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών.

Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στο ύψος των εξοπλιστικών προγραμμάτων.

Το οικονομικό ερώτημα, όμως, είναι διαφορετικό.

Αποτελούν οι αμυντικές δαπάνες απλώς ένα δημοσιονομικό κόστος ή μπορούν να λειτουργήσουν ως επένδυση για την οικονομία;

Ανάλυση

Οι αμυντικές δαπάνες αποτελούν μία από τις πιο σύνθετες κατηγορίες δημόσιων δαπανών.

Σε αντίθεση με τις επενδύσεις σε δρόμους, σχολεία ή νοσοκομεία, τα οικονομικά τους οφέλη δεν είναι πάντοτε άμεσα ορατά.

Η βασική αποστολή τους είναι η ενίσχυση της εθνικής ασφάλειας.

Ωστόσο, η οικονομική τους επίδραση εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και υλοποιούνται.

Από οικονομική άποψη, οι αμυντικές δαπάνες μπορούν να δημιουργήσουν:

• ζήτηση για βιομηχανική παραγωγή,
• νέες θέσεις εργασίας,
• επενδύσεις στην έρευνα και την τεχνολογία,
• ανάπτυξη προηγμένων βιομηχανικών κλάδων,
• και τεχνολογικές εφαρμογές που αξιοποιούνται και στην πολιτική οικονομία.

Αντίθετα, όταν περιορίζονται αποκλειστικά στην εισαγωγή έτοιμου εξοπλισμού χωρίς συμμετοχή της εγχώριας οικονομίας, τα αναπτυξιακά οφέλη είναι σαφώς μικρότερα.

Η αμυντική βιομηχανία ως μοχλός ανάπτυξης

Σε αρκετές χώρες, η αμυντική βιομηχανία αποτελεί σημαντικό τμήμα της οικονομίας.

Οι επενδύσεις στην άμυνα συνδέονται συχνά με:

• πανεπιστημιακή έρευνα,
• καινοτόμες επιχειρήσεις,
• ανάπτυξη λογισμικού,
• τεχνητή νοημοσύνη,
• κυβερνοασφάλεια,
• προηγμένα υλικά,
• και διαστημικές τεχνολογίες.

Πολλές τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται σήμερα στην καθημερινότητα αναπτύχθηκαν αρχικά στο πλαίσιο αμυντικών ερευνητικών προγραμμάτων.

Η οικονομική αξία των αμυντικών επενδύσεων εξαρτάται επομένως και από την ικανότητα μεταφοράς γνώσης προς την υπόλοιπη οικονομία.

Το κόστος των επιλογών

Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο κόστος ευκαιρίας.

Κάθε ευρώ που δαπανάται για έναν σκοπό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ταυτόχρονα για έναν άλλο.

Η αύξηση των αμυντικών δαπανών δημιουργεί συνεπώς ερωτήματα σχετικά με:

• τις δημοσιονομικές προτεραιότητες,
• τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών,
• και την ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και άλλων κοινωνικών αναγκών.

Η πρόκληση για κάθε κυβέρνηση είναι να επιτυγχάνει αυτή την ισορροπία χωρίς να υπονομεύει ούτε την ασφάλεια ούτε τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.

Διεθνής Προοπτική

Τα τελευταία χρόνια, πολλές ευρωπαϊκές χώρες αυξάνουν σημαντικά τους αμυντικούς τους προϋπολογισμούς.

Παράλληλα, αναπτύσσονται πρωτοβουλίες για:

• κοινή παραγωγή εξοπλισμού,
• συνεργασία στην έρευνα,
• ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας,
• και ανάπτυξη νέων τεχνολογιών διπλής χρήσης.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι μεγαλύτερες οικονομικές αποδόσεις προκύπτουν όταν οι αμυντικές επενδύσεις συνδέονται με την καινοτομία, τη βιομηχανική πολιτική και την εκπαίδευση.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντική εμπειρία στις αμυντικές δαπάνες λόγω της γεωγραφικής της θέσης και των ιδιαίτερων αναγκών ασφαλείας.

Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα δεν αφορά μόνο το ύψος των δαπανών.

Αφορά την ποιότητά τους.

Η χώρα μπορεί να ενισχύσει την αναπτυξιακή τους διάσταση μέσα από:

• μεγαλύτερη συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανίας,
• επενδύσεις στην έρευνα,
• συνεργασίες πανεπιστημίων και επιχειρήσεων,
• ανάπτυξη τεχνολογιών διπλής χρήσης,
• και αξιοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Η αμυντική πολιτική μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως πολιτική ασφάλειας αλλά και ως εργαλείο τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης

• Οι αμυντικές δαπάνες έχουν τόσο δημοσιονομικές όσο και αναπτυξιακές διαστάσεις.
• Τα οικονομικά οφέλη εξαρτώνται από τη συμμετοχή της εγχώριας οικονομίας και της έρευνας.
• Η αμυντική βιομηχανία μπορεί να ενισχύσει την καινοτομία και την τεχνολογική πρόοδο.
• Κάθε δημόσια δαπάνη συνεπάγεται κόστος ευκαιρίας και απαιτεί ιεράρχηση προτεραιοτήτων.
• Η σύνδεση της άμυνας με την έρευνα και τη βιομηχανία μπορεί να αυξήσει τη συνολική προστιθέμενη αξία για την οικονομία.

Ερωτήματα που αξίζει να συζητήσουμε

Είναι οι αμυντικές δαπάνες πάντα οικονομικό βάρος;

Όχι. Μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη όταν ενισχύουν την εγχώρια παραγωγή, την καινοτομία και την τεχνολογική πρόοδο.

Τι σημαίνει κόστος ευκαιρίας;

Σημαίνει ότι οι δημόσιοι πόροι είναι περιορισμένοι και κάθε επιλογή συνεπάγεται την εγκατάλειψη μιας άλλης πιθανής χρήσης τους.

Πώς μπορεί να ωφεληθεί η Ελλάδα;

Μέσα από τη μεγαλύτερη συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανίας, την επένδυση στην έρευνα και τη δημιουργία προϊόντων και τεχνολογιών με διεθνή ανταγωνιστικότητα.

Γιατί επενδύει σήμερα περισσότερο η Ευρώπη στην άμυνα;

Επειδή το διεθνές περιβάλλον έχει γίνει πιο αβέβαιο και η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας αποτελεί πλέον βασική ευρωπαϊκή προτεραιότητα.

Ποια είναι η ετυμηγορία του οικονομολόγου;

Οι αμυντικές δαπάνες δεν αποτελούν ούτε αποκλειστικά κόστος ούτε αυτόματα επένδυση. Η οικονομική τους αξία εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται με την εγχώρια παραγωγή, την καινοτομία, την έρευνα και τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή στρατηγική της χώρας.

Συμπέρασμα

Η νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα επαναφέρει την άμυνα στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής.

Η πρόκληση δεν είναι μόνο να διατεθούν περισσότεροι πόροι.

Είναι οι πόροι αυτοί να αξιοποιηθούν με τρόπο που ενισχύει ταυτόχρονα την ασφάλεια, την τεχνολογική πρόοδο και τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα.

Για την Ελλάδα, η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται στο ύψος των εξοπλιστικών προγραμμάτων.

Πρέπει να επεκτείνεται στο πώς οι επενδύσεις αυτές μπορούν να δημιουργήσουν γνώση, καινοτομία, βιομηχανική ανάπτυξη και νέες ευκαιρίες για την ελληνική οικονομία.

⚖️ Η Ετυμηγορία του Οικονομολόγου

Η οικονομική ανάλυση δείχνει ότι οι αμυντικές δαπάνες παράγουν πραγματική αναπτυξιακή αξία μόνο όταν συνδέονται με την εγχώρια παραγωγή, την έρευνα, την καινοτομία και τη μεταφορά τεχνολογίας. Η ασφάλεια αποτελεί δημόσιο αγαθό, αλλά η οικονομική της απόδοση εξαρτάται από το κατά πόσο οι επενδύσεις αυτές ενισχύουν παράλληλα τη μακροπρόθεσμη παραγωγική ικανότητα της χώρας.