ΕΝΦΙΑ: Φόρος ή Πολιτικό Εργαλείο;
Το Επιστημονικό Περιοδικό για Όλους – Όταν οι επιστήμονες μιλούν ανθρώπινα, ο κόσμος ακούει.
Περίληψη
Ο Ενιαίος Φόρος Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝΦΙΑ) καθιερώθηκε το 2014 ως μόνιμος μηχανισμός εσόδων για το κράτος. Παρά το ότι αποτελεί έναν από τους πιο αποδοτικούς φόρους ως προς την είσπραξη, παραμένει εξαιρετικά αμφιλεγόμενος. Για πολλούς πολίτες, είναι ένας άδικος φόρος που επιβάλλεται ανεξάρτητα από το εισόδημα· για τις κυβερνήσεις, είναι εργαλείο σταθερών εσόδων αλλά και αντικείμενο πολιτικής διαχείρισης.
Το ερώτημα είναι αν ο ΕΝΦΙΑ λειτουργεί ως αναγκαίο φορολογικό μέτρο ή ως πολιτικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για να καλλιεργήσει εντυπώσεις, ελαφρύνσεις ή πιέσεις.
Γιατί Έχει Σημασία
-
Ο ΕΝΦΙΑ αποφέρει περίπου 2,5–3 δισ. ευρώ ετησίως, αποτελώντας σημαντικό κομμάτι των δημοσίων εσόδων.
-
Αγγίζει άμεσα τη μεσαία τάξη και τα νοικοκυριά, καθώς η κατοχή ακινήτου είναι ευρύτατα διαδεδομένη στην Ελλάδα.
-
Έχει ισχυρό πολιτικό αποτύπωμα, αφού κάθε αλλαγή του γίνεται αντικείμενο έντονης συζήτησης.
Τι Λένε οι Έρευνες
1. Οικονομική βαρύτητα
-
Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ (2022), ο ΕΝΦΙΑ έχει ποσοστό είσπραξης πάνω από 90%, το υψηλότερο μεταξύ των φόρων.
2. Κατανομή βαρών
-
Μελέτη της διαΝΕΟσις (2021) έδειξε ότι ο ΕΝΦΙΑ πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλά και μεσαία στρώματα, αφού δεν συνδέεται με εισόδημα αλλά με ιδιοκτησία.
3. Πολιτική διάσταση
-
Έρευνα του ΙΟΒΕ (2020) δείχνει ότι οι προεκλογικές υποσχέσεις μείωσης του ΕΝΦΙΑ επηρεάζουν καθοριστικά την εκλογική συμπεριφορά.
Τι Κρύβεται από Πίσω
1. Η «κατοχή» ως φορολογική βάση
Η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιοκατοίκησης στην ΕΕ (περίπου 75%). Αυτό κάνει τον ΕΝΦΙΑ να έχει ευρύτατη κοινωνική απήχηση.
2. Σταθερότητα εσόδων
Σε μια χώρα με υψηλή φοροδιαφυγή, ο ΕΝΦΙΑ θεωρείται από τις πιο αξιόπιστες πηγές εσόδων, αφού συνδέεται με ακίνητα που δεν μπορούν να αποκρυβούν.
3. Πολιτικό «όπλο»
Οι εκάστοτε κυβερνήσεις χρησιμοποιούν μειώσεις, απαλλαγές ή αλλαγές στον ΕΝΦΙΑ ως μέσο πολιτικής επιρροής στη μεσαία τάξη.
Τι Αλλάζει
1. Ψηφιοποίηση αντικειμενικών αξιών
Η πλήρης ψηφιοποίηση και επικαιροποίηση αντικειμενικών αξιών επιχειρεί να κάνει τον φόρο πιο «δίκαιο».
2. Στοχευμένες ελαφρύνσεις
Εκπτώσεις για ευάλωτες ομάδες ή προοδευτική κλίμακα συνδέουν τον φόρο περισσότερο με την πραγματική δυνατότητα πληρωμής.
3. Συζήτηση για δημοτικά έσοδα
Έχει τεθεί πρόταση να περάσει ο ΕΝΦΙΑ εν μέρει στην τοπική αυτοδιοίκηση, ώστε να συνδέεται με ανταποδοτικές υπηρεσίες.
Η Μεγάλη Εικόνα
Ο ΕΝΦΙΑ είναι περισσότερο από ένας φόρος· είναι πολιτικό σύμβολο. Για άλλους, ενσάρκωση αδικίας· για το κράτος, σταθερή πηγή εσόδων· για την πολιτική, πεδίο υποσχέσεων και παρεμβάσεων. Η ουσία βρίσκεται στο αν μπορεί να εξελιχθεί σε δίκαιο και αναπτυξιακό εργαλείο αντί για πηγή δυσαρέσκειας.
Συμπεράσματα
-
Ο ΕΝΦΙΑ είναι από τους πιο αποδοτικούς φόρους σε εισπραξιμότητα.
-
Επιβαρύνει δυσανάλογα τη μεσαία τάξη και τα χαμηλότερα στρώματα.
-
Έχει ισχυρή πολιτική διάσταση, καθώς κάθε μεταβολή του επηρεάζει το εκλογικό σώμα.
-
Η ψηφιοποίηση και η προοδευτικότητα μπορούν να τον καταστήσουν δικαιότερο.
-
Η σύνδεση με την τοπική ανάπτυξη ίσως αποτελέσει διέξοδο.
Το Βαθύτερο Μάθημα
Η φορολογία δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Ο ΕΝΦΙΑ, περισσότερο από κάθε άλλο φόρο, αποκαλύπτει πώς η δημοσιονομική ανάγκη γίνεται πολιτικό εργαλείο. Η πρόκληση είναι να μετατραπεί από βάρος σε σταθερή και δίκαιη συμβολή στην κοινωνική πρόοδο.
Πηγές
-
ΑΑΔΕ (2022). Στατιστικά Στοιχεία Είσπραξης Φόρων
-
ΔιαΝΕΟσις (2021). Μελέτη για τον ΕΝΦΙΑ και τη Μεσαία Τάξη
-
ΙΟΒΕ (2020). Φορολογία Ακινήτων και Πολιτική Οικονομία
-
European Commission (2022). Taxation Trends in the EU
-
OECD (2021). Property Tax Systems in Europe
Ερωτήσεις & Απαντήσεις
Τι είναι ο ΕΝΦΙΑ;
Ενιαίος φόρος ακινήτων που επιβάλλεται ετησίως σε κάθε ιδιοκτήτη.
Γιατί είναι αμφιλεγόμενος;
Γιατί δεν συνδέεται με εισόδημα, άρα πλήττει και όσους έχουν περιουσία αλλά χαμηλά έσοδα.
Είναι ο ΕΝΦΙΑ δίκαιος φόρος;
Δίκαιος ως προς την εισπραξιμότητα, αλλά άδικος ως προς την κοινωνική κατανομή.
Γιατί θεωρείται πολιτικό εργαλείο;
Επειδή κάθε αλλαγή του γίνεται κεντρικό ζήτημα πολιτικής αντιπαράθεσης και εκλογικής στρατηγικής.
Μπορεί να βελτιωθεί;
Ναι, με προοδευτικότητα, εξαίρεση ευάλωτων και σύνδεση με την τοπική ανάπτυξη.
