Φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός στην Ελλάδα: Όταν η ανάπτυξη δεν φτάνει σε όλους

Η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται, η ανεργία έχει υποχωρήσει και οι δημοσιονομικοί δείκτες έχουν βελτιωθεί. Ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να βρίσκεται σε οικονομικά ευάλωτη θέση.

Σύμφωνα με τη Eurostat, το 27,5% του πληθυσμού της Ελλάδας το 2025 βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη Βουλγαρία. Ο μέσος όρος της ΕΕ ήταν 20,9%.

Αυτό σημαίνει ότι περισσότερο από ένας στους τέσσερις κατοίκους της χώρας αντιμετώπιζε τουλάχιστον μία από τις βασικές μορφές οικονομικής ή κοινωνικής ευαλωτότητας: χαμηλό εισόδημα, σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση ή πολύ χαμηλή ένταση εργασίας στο νοικοκυριό.

Ανάλυση

Η ανάπτυξη δεν κατανέμεται αυτόματα

Ένα από τα σημαντικότερα λάθη στην οικονομική συζήτηση είναι η υπόθεση ότι η αύξηση του ΑΕΠ οδηγεί αυτομάτως σε αντίστοιχη βελτίωση για όλους.

Δεν συμβαίνει πάντα έτσι.

Η οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται, αλλά τα οφέλη να κατανέμονται άνισα. Ένα νοικοκυριό μπορεί να βλέπει αύξηση του μισθού του, αλλά εάν το ενοίκιο, τα τρόφιμα και η ενέργεια αυξάνονται ταχύτερα, η πραγματική του θέση μπορεί να παραμένει στάσιμη ή να επιδεινώνεται.

Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η φτώχεια δεν είναι μόνο ζήτημα ανεργίας.

Είναι και ζήτημα χαμηλών πραγματικών εισοδημάτων και υψηλού κόστους ζωής.

Η αποταμίευση δίνει ένα δεύτερο σήμα

Τα στοιχεία της Eurostat για το πρώτο τρίμηνο του 2026 δείχνουν ότι στην Ελλάδα το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών μειώθηκε κατά 2,5% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, ενώ η καταναλωτική δαπάνη αυξήθηκε κατά 1,2%.

Παράλληλα, το ποσοστό αποταμίευσης μειώθηκε κατά 3,7 ποσοστιαίες μονάδες, μία από τις μεγαλύτερες υποχωρήσεις στην ΕΕ.

Η εικόνα είναι σημαντική.

Όταν το διαθέσιμο εισόδημα μειώνεται αλλά η κατανάλωση συνεχίζεται, τα νοικοκυριά αναγκάζονται να περιορίσουν την αποταμίευσή τους ή να χρησιμοποιήσουν προηγούμενα αποθέματα.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα άμεση φτώχεια.

Σημαίνει όμως μικρότερη οικονομική ανθεκτικότητα.

Μια οικογένεια χωρίς αποταμίευση είναι πολύ πιο ευάλωτη σε ένα απρόβλεπτο έξοδο, μια απώλεια εργασίας ή μια νέα αύξηση στο κόστος ζωής.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στους νέους

Το 2025, το 14,7% των νέων ηλικίας 15–29 ετών στην Ελλάδα αντιμετώπιζε σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση, έναντι μόλις 5,8% στην ΕΕ.

Η Ελλάδα είχε τη δεύτερη υψηλότερη επίδοση στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη Ρουμανία.

Αυτό έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από έναν απλό κοινωνικό δείκτη.

Ένας νέος που δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες είναι πιθανότερο να αναβάλει την ανεξαρτητοποίησή του, την αγορά κατοικίας, τη δημιουργία οικογένειας ή μια επαγγελματική επένδυση.

Έτσι η οικονομική στέρηση των νέων μετατρέπεται και σε δημογραφικό και αναπτυξιακό πρόβλημα.

Η παιδική στέρηση είναι ακόμη πιο ανησυχητική

Τα στοιχεία για τα παιδιά δείχνουν μια ακόμη πιο δύσκολη εικόνα.

Το 2024, το 33,6% των παιδιών κάτω των 16 ετών στην Ελλάδα αντιμετώπιζε υλική στέρηση, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο μέσος όρος της ΕΕ ήταν 13,6%.

Το συγκεκριμένο στοιχείο πρέπει να αντιμετωπιστεί ως σοβαρό οικονομικό προειδοποιητικό σήμα.

Η παιδική φτώχεια δεν επηρεάζει μόνο τη σημερινή κατανάλωση μιας οικογένειας.

Μπορεί να επηρεάσει την εκπαίδευση, την υγεία, τις δεξιότητες και τελικά τη μελλοντική παραγωγικότητα του παιδιού.

Με άλλα λόγια, η παιδική φτώχεια μπορεί να δημιουργήσει διαγενεακή παγίδα: χαμηλότερες ευκαιρίες σήμερα οδηγούν σε χαμηλότερο εισόδημα αύριο.

Ακόμη και μία εβδομάδα διακοπών γίνεται δείκτης ευημερίας

Το 2025, το 46,6% των κατοίκων της Ελλάδας ηλικίας 16 ετών και άνω δήλωνε ότι δεν μπορούσε να αντέξει οικονομικά μία εβδομάδα διακοπών εκτός σπιτιού.

Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 27,5%.

Οι διακοπές μπορεί να φαίνονται δευτερεύον θέμα σε σχέση με τη στέγη ή τα τρόφιμα.

Ωστόσο, ο δείκτης χρησιμοποιείται ακριβώς επειδή αποτυπώνει αν ένα νοικοκυριό διαθέτει κάποιο οικονομικό περιθώριο πέρα από τις απολύτως βασικές ανάγκες.

Όταν σχεδόν ο μισός πληθυσμός δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει ούτε μία εβδομάδα ανάπαυσης τον χρόνο, αυτό δείχνει περιορισμένο διαθέσιμο εισόδημα.

Η δημόσια πολιτική πρέπει να γίνει περισσότερο στοχευμένη

Η αντιμετώπιση της φτώχειας δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε οριζόντια επιδόματα.

Χρειάζονται παρεμβάσεις που αντιμετωπίζουν τις βαθύτερες αιτίες:

• καλύτερα αμειβόμενη εργασία,
• προσιτή κατοικία,
• πρόσβαση στην Παιδεία,
• φθηνότερη ενέργεια,
• αποτελεσματική κοινωνική προστασία,
• και ισχυρότερη στήριξη των παιδιών και των νέων.

Το σημαντικό είναι να μη μετράμε μόνο πόσους πόρους διαθέτουμε στην κοινωνική πολιτική.

Πρέπει να μετράμε πόσους ανθρώπους καταφέρνουμε πραγματικά να βγάλουμε από τη φτώχεια και πόσους αποτρέπουμε από το να επιστρέψουν σε αυτήν.

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Το γεγονός ότι 27,5% του πληθυσμού βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ότι 14,7% των νέων αντιμετωπίζει σοβαρή υλική στέρηση και ότι πάνω από ένα στα τρία παιδιά είχε καταγραφεί με υλική στέρηση δείχνει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε επαρκή κοινωνική σύγκλιση.

Η λύση δεν είναι απλώς περισσότερα επιδόματα.

Είναι μια οικονομία που δημιουργεί υψηλότερους πραγματικούς μισθούς, προσιτή στέγη, καλύτερες δεξιότητες και πραγματικές δυνατότητες κοινωνικής κινητικότητας.

Η φτώχεια δεν είναι μόνο κοινωνικό κόστος. Είναι απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου και μελλοντικής παραγωγικότητας. Μια χώρα που αφήνει μεγάλο μέρος των νέων και των παιδιών της πίσω περιορίζει η ίδια τις δυνατότητες της μελλοντικής της ανάπτυξης.