Τοπική Αυτοδιοίκηση: Δήμαρχοι από τον πρώτο γύρο και η νέα μάχη για την αντιπροσωπευτικότητα

Η αλλαγή του εκλογικού συστήματος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση ανοίγει μια νέα πολιτική συζήτηση που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια των δήμων και των περιφερειών.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης προβλέπει, μεταξύ άλλων, εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών σε έναν γύρο, αλλαγές στη χρηματοδότηση των ΟΤΑ και νέο πλαίσιο λειτουργίας τους. Η ρύθμιση προκάλεσε έντονη αντιπαράθεση στη Βουλή, με την κυβέρνηση να προβάλλει την ανάγκη κυβερνησιμότητας και την αντιπολίτευση να θέτει ζήτημα αντιπροσωπευτικότητας και δημοκρατικής νομιμοποίησης.

Το ερώτημα είναι ουσιαστικό:

Τι είναι σημαντικότερο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση — η δυνατότητα να διοικείται ένας δήμος αποτελεσματικά ή η όσο το δυνατόν πληρέστερη αντιπροσώπευση των πολιτών;

Ανάλυση

Γιατί η κυβέρνηση επιλέγει τον έναν γύρο

Το βασικό επιχείρημα υπέρ του νέου συστήματος είναι η κυβερνησιμότητα.

Ένας δήμαρχος που εκλέγεται μέσα από ξεκάθαρη διαδικασία και διαθέτει λειτουργική πλειοψηφία μπορεί θεωρητικά να εφαρμόζει το πρόγραμμά του χωρίς παρατεταμένες διαπραγματεύσεις, εύθραυστες συμμαχίες ή διοικητική παράλυση.

Αυτό έχει πραγματική οικονομική σημασία.

Οι δήμοι διαχειρίζονται:

• έργα υποδομής,
• ευρωπαϊκά κονδύλια,
• απορρίμματα,
• ύδρευση,
• κοινωνικές υπηρεσίες,
• τοπικές μεταφορές,
• και σημαντικό μέρος της καθημερινής λειτουργίας των πόλεων.

Αν οι αποφάσεις καθυστερούν, καθυστερούν και οι επενδύσεις.

Η αντιπροσωπευτικότητα όμως δεν είναι δευτερεύον θέμα

Η αντίθετη άποψη είναι ότι ένα σύστημα μπορεί να παράγει ισχυρή διοίκηση αλλά ταυτόχρονα να δημιουργεί ερωτήματα για το πόσο ευρεία κοινωνική στήριξη διαθέτει αυτή η διοίκηση.

Όσο χαμηλότερο είναι το ποσοστό με το οποίο μπορεί να εκλεγεί ένας δήμαρχος, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η απόσταση μεταξύ της κυβερνητικής πλειοψηφίας στο δημοτικό συμβούλιο και της πραγματικής εκλογικής υποστήριξης στην κοινωνία.

Εδώ εμφανίζεται το κλασικό δίλημμα ανάμεσα σε δύο στόχους:

αποτελεσματικότητα και αντιπροσωπευτικότητα.

Κανένα εκλογικό σύστημα δεν μεγιστοποιεί πλήρως και τα δύο.

Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν σημαίνει μόνο εκλογές

Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο πρόβλημα.

Στην Ελλάδα συζητάμε συχνά για το πώς εκλέγεται ο δήμαρχος, αλλά λιγότερο για το τι πραγματικές αρμοδιότητες και πόρους διαθέτει.

Ένας ισχυρός δήμαρχος χωρίς επαρκές προσωπικό, σταθερή χρηματοδότηση και σαφείς αρμοδιότητες εξακολουθεί να είναι ένας αδύναμος διοικητικός θεσμός.

Ο νέος Κώδικας επιχειρεί να αλλάξει και τη λειτουργία και τη χρηματοδότηση των ΟΤΑ, άρα η επιτυχία του δεν θα κριθεί μόνο την ημέρα των εκλογών.

Θα κριθεί από το αν οι δήμοι μπορούν πράγματι να εκτελούν έργα γρηγορότερα και να προσφέρουν καλύτερες υπηρεσίες.

Η αποκέντρωση είναι και οικονομικό ζήτημα

Η αποτελεσματική Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να επηρεάσει άμεσα την ανάπτυξη μιας περιοχής.

Ένας δήμος που λειτουργεί καλά μπορεί να επιταχύνει επενδύσεις, να βελτιώσει δημόσιους χώρους, να προσελκύσει επιχειρήσεις και να αξιοποιήσει καλύτερα ευρωπαϊκούς πόρους.

Ένας δήμος που λειτουργεί αργά ή χωρίς επαρκή διοικητική ικανότητα μπορεί να χάσει χρηματοδότηση και αναπτυξιακές ευκαιρίες.

Άρα η μεταρρύθμιση της Αυτοδιοίκησης δεν είναι μόνο θεσμικό θέμα.

Είναι περιφερειακή οικονομική πολιτική.

Το πρόβλημα της λογοδοσίας

Όσο ενισχύεται η δυνατότητα ενός δημάρχου να διοικεί, τόσο περισσότερο πρέπει να ενισχύεται και η δυνατότητα ελέγχου του.

Ισχυρή διοίκηση χωρίς ισχυρή λογοδοσία δημιουργεί κίνδυνο υπερσυγκέντρωσης εξουσίας.

Χρειάζονται επομένως:

• διαφανείς προϋπολογισμοί,
• ανοικτά δεδομένα για έργα και προμήθειες,
• δημοσιοποίηση χρόνων ολοκλήρωσης έργων,
• ανεξάρτητοι έλεγχοι,
• και πραγματική συμμετοχή των δημοτικών συμβουλίων.

Η κυβερνησιμότητα έχει αξία μόνο όταν συνοδεύεται από θεσμικά αντίβαρα.

Η χρηματοδότηση είναι ίσως πιο σημαντική από το εκλογικό σύστημα

Ένας από τους βασικούς άξονες του νέου Κώδικα αφορά και τη χρηματοδότηση των ΟΤΑ.

Αυτό είναι κρίσιμο.

Αν οι δήμοι εξαρτώνται υπερβολικά από έκτακτες επιχορηγήσεις, δυσκολεύονται να κάνουν μακροχρόνιο σχεδιασμό.

Μια πραγματικά ισχυρή Αυτοδιοίκηση χρειάζεται:

σταθερά έσοδα + ξεκάθαρες αρμοδιότητες + διοικητική ικανότητα + λογοδοσία.

Χωρίς αυτά, η αλλαγή του εκλογικού νόμου θα λύσει μόνο ένα μικρό μέρος του προβλήματος.

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Η μετάβαση σε εκλογή δημάρχων από τον πρώτο γύρο μπορεί να ενισχύσει τη διοικητική σταθερότητα.

Δεν αρκεί όμως για να δημιουργήσει αποτελεσματική Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Το πραγματικό αποτέλεσμα θα κριθεί από το αν οι δήμοι αποκτήσουν πόρους, τεχνογνωσία, σαφείς αρμοδιότητες και μετρήσιμη λογοδοσία.

Ένας δήμαρχος που εκλέγεται εύκολα αλλά δεν μπορεί να ολοκληρώσει ένα έργο, να διαχειριστεί το νερό ή να αξιοποιήσει ευρωπαϊκά κονδύλια δεν αποτελεί επιτυχία της διοικητικής μεταρρύθμισης.

Η πραγματική μεταρρύθμιση θα έρθει όταν ο πολίτης μπορεί να γνωρίζει όχι μόνο ποιος κέρδισε τις εκλογές, αλλά και τι αποτέλεσμα παρήγαγε με τους πόρους που του εμπιστεύτηκε η κοινωνία.