Εισαγωγή

Για πολλές δεκαετίες, η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας συνδέθηκε κυρίως με την πορεία της Αθήνας και, σε μικρότερο βαθμό, της Θεσσαλονίκης.

Ωστόσο, οι σύγχρονες οικονομικές εξελίξεις δείχνουν ότι η ανάπτυξη μιας χώρας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις μεγάλες αστικές συγκεντρώσεις.

Η καινοτομία, η περιφερειακή εξειδίκευση, οι τοπικές επενδύσεις και η αξιοποίηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε περιοχής αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Αθήνα παραμένει η οικονομική “ατμομηχανή” της χώρας.

Είναι αν η Ελλάδα μπορεί να επιτύχει διατηρήσιμη ανάπτυξη χωρίς ισχυρές και ανταγωνιστικές περιφέρειες.

Ανάλυση

Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν αφορά μόνο την ισόρροπη κατανομή των δημόσιων επενδύσεων.

Αφορά τη δημιουργία ενός οικονομικού μοντέλου στο οποίο κάθε περιοχή αξιοποιεί τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και συμβάλλει ενεργά στην εθνική ανάπτυξη.

Η σύγχρονη οικονομική πολιτική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην έννοια της χωρικής ανάπτυξης, σύμφωνα με την οποία κάθε περιφέρεια μπορεί να ακολουθήσει διαφορετική αναπτυξιακή στρατηγική, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τις δυνατότητές της.

Για παράδειγμα:

• άλλες περιοχές αναπτύσσονται μέσω της βιομηχανίας,
• άλλες μέσω του τουρισμού,
• άλλες μέσω της αγροδιατροφής,
• άλλες μέσω της έρευνας και της καινοτομίας,
• και άλλες μέσω της πράσινης ενέργειας ή της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί βασική αρχή της σύγχρονης ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής.

Από τη συγκέντρωση στην αποκέντρωση

Η υπερσυγκέντρωση οικονομικών δραστηριοτήτων σε μία μόνο μητροπολιτική περιοχή μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές ανισορροπίες.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• αυξημένο κόστος στέγασης,
• κυκλοφοριακή συμφόρηση,
• περιβαλλοντικές πιέσεις,
• δημογραφική αποδυνάμωση της περιφέρειας,
• και άνιση πρόσβαση σε υπηρεσίες και επενδύσεις.

Αντίθετα, η ενίσχυση των περιφερειών μπορεί να συμβάλει:

• στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας,
• στην προσέλκυση επενδύσεων,
• στη συγκράτηση του πληθυσμού,
• στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής,
• και στη βελτίωση της συνολικής ανταγωνιστικότητας της χώρας.

Η αποκέντρωση δεν αποτελεί μόνο διοικητική επιλογή.

Αποτελεί αναπτυξιακή στρατηγική.

Η σημασία της περιφερειακής εξειδίκευσης

Καμία περιφέρεια δεν μπορεί να είναι ανταγωνιστική σε όλους τους τομείς.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι πιο επιτυχημένες περιφέρειες είναι εκείνες που επενδύουν στους τομείς όπου διαθέτουν συγκριτικά πλεονεκτήματα.

Η στρατηγική αυτή είναι γνωστή ως Έξυπνη Εξειδίκευση (Smart Specialisation).

Στόχος της είναι:

• η αξιοποίηση της τοπικής γνώσης,
• η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και δημόσιων φορέων,
• η ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών,
• και η δημιουργία βιώσιμων οικοσυστημάτων ανάπτυξης.

Η επιτυχία δεν προκύπτει από την αντιγραφή άλλων περιοχών.

Προκύπτει από την αξιοποίηση της μοναδικής ταυτότητας κάθε περιφέρειας.

Διεθνής Προοπτική

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η περιφερειακή πολιτική αποτελεί βασικό εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης.

Οι δημόσιες επενδύσεις κατευθύνονται ολοένα περισσότερο προς:

• την καινοτομία,
• τις ψηφιακές υποδομές,
• την πράσινη οικονομία,
• την ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων,
• και τη συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και τοπικής αυτοδιοίκησης.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η οικονομική ανάπτυξη είναι πιο ανθεκτική όταν στηρίζεται σε πολλές δυναμικές περιφέρειες και όχι αποκλειστικά σε μία μητροπολιτική περιοχή.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες σε όλες σχεδόν τις περιφέρειές της.

Η αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων προϋποθέτει:

• στρατηγικό περιφερειακό σχεδιασμό,
• αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων,
• ενίσχυση της καινοτομίας,
• επενδύσεις στις μεταφορές και στις ψηφιακές υποδομές,
• και στενή συνεργασία μεταξύ κεντρικού κράτους, περιφερειών, δήμων, πανεπιστημίων και επιχειρηματικής κοινότητας.

Η ανάπτυξη της επόμενης δεκαετίας δεν θα κριθεί αποκλειστικά στην Αθήνα.

Θα κριθεί από το κατά πόσο κάθε περιφέρεια θα μπορέσει να μετατρέψει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης

• Η περιφερειακή ανάπτυξη αποτελεί βασικό πυλώνα της σύγχρονης ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής.
• Η αποκέντρωση μπορεί να συμβάλει στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
• Η έξυπνη εξειδίκευση επιτρέπει στις περιφέρειες να αξιοποιούν τα μοναδικά τους πλεονεκτήματα.
• Η συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, πανεπιστημίων και τοπικής αυτοδιοίκησης είναι κρίσιμη για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
• Η ισχυρή περιφέρεια δεν ανταγωνίζεται την πρωτεύουσα· ενισχύει τη συνολική ανάπτυξη της χώρας.

Ερωτήματα που αξίζει να συζητήσουμε

Γιατί είναι σημαντική η περιφερειακή ανάπτυξη;

Επειδή συμβάλλει στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στη μείωση των ανισοτήτων και στην αξιοποίηση των ιδιαίτερων δυνατοτήτων κάθε περιοχής.

Τι σημαίνει έξυπνη εξειδίκευση;

Είναι μια αναπτυξιακή στρατηγική που ενθαρρύνει κάθε περιφέρεια να επενδύσει στους τομείς όπου διαθέτει τα μεγαλύτερα συγκριτικά πλεονεκτήματα και τις καλύτερες προοπτικές ανάπτυξης.

Μπορεί η ανάπτυξη να στηρίζεται μόνο στην Αθήνα;

Μια οικονομία που εξαρτάται υπερβολικά από μία μόνο περιοχή είναι περισσότερο ευάλωτη. Η ισόρροπη ανάπτυξη πολλών δυναμικών περιφερειών ενισχύει τη συνολική ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Ποιος είναι ο ρόλος των πανεπιστημίων στην περιφερειακή ανάπτυξη;

Τα πανεπιστήμια παράγουν γνώση, καινοτομία και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, στοιχεία που μπορούν να υποστηρίξουν την επιχειρηματικότητα και τον στρατηγικό σχεδιασμό των περιφερειών.

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα;

Να μετατρέψει την περιφερειακή πολιτική από μηχανισμό διαχείρισης πόρων σε ολοκληρωμένη στρατηγική παραγωγής ανάπτυξης, καινοτομίας και κοινωνικής ευημερίας.

Συμπέρασμα

Η ανάπτυξη της Ελλάδας την επόμενη δεκαετία δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τις επιδόσεις της πρωτεύουσας.

Θα εξαρτηθεί από την ικανότητα όλων των περιφερειών να αξιοποιήσουν τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα, να ενισχύσουν την καινοτομία και να δημιουργήσουν βιώσιμες ευκαιρίες για τους πολίτες τους.

Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν αποτελεί ζήτημα γεωγραφικής ισορροπίας.

Αποτελεί στρατηγική επιλογή για μια πιο ανταγωνιστική, πιο ανθεκτική και περισσότερο συνεκτική Ελλάδα.

Η χώρα του μέλλοντος δεν θα είναι μια Ελλάδα που αναπτύσσεται μόνο γύρω από ένα ισχυρό κέντρο.

Θα είναι μια Ελλάδα στην οποία κάθε περιφέρεια συμβάλλει ενεργά στη δημιουργία εθνικού πλούτου, κοινωνικής συνοχής και βιώσιμης ανάπτυξης.