ΕΕ–Ισραήλ και προσωπικά δεδομένα: Ανοίγει πράγματι η Ευρώπη τα αρχεία της Europol;

Μια ανάρτηση της BDS Greece προειδοποιεί ότι «η ΕΕ ετοιμάζεται να παραδώσει τα προσωπικά μας δεδομένα στο Ισραήλ». Αναφέρεται σε μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει την ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων ανάμεσα στην Europol και στις αρμόδιες ισραηλινές υπηρεσίες για την αντιμετώπιση της σοβαρής εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας.

Η υπόθεση είναι πραγματική και εγείρει σοβαρούς κινδύνους για την ιδιωτικότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο τίτλος, όμως, δημιουργεί την εντύπωση ότι επίκειται η μαζική μεταφορά των φακέλων όλων των Ευρωπαίων πολιτών στο Ισραήλ. Αυτό δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα επίσημα έγγραφα.

Δεν υπάρχει ακόμη τελική συμφωνία σε ισχύ. Υπάρχουν διαπραγματεύσεις για τη δυνατότητα στοχευμένης αστυνομικής ανταλλαγής δεδομένων. Και ακριβώς επειδή τα δεδομένα μπορεί να είναι εξαιρετικά ευαίσθητα, το σχέδιο χρειάζεται αυστηρό δημόσιο, νομικό και κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Τι ακριβώς διαπραγματεύεται η Ευρωπαϊκή Ένωση

Το 2018 το Συμβούλιο της ΕΕ εξουσιοδότησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αρχίσει διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ για συμφωνία ανταλλαγής προσωπικών δεδομένων μεταξύ:

• της Europol,
• της Ισραηλινής Αστυνομίας,
• της ισραηλινής υπηρεσίας εσωτερικής ασφάλειας Shin Bet,
• άλλων αρμόδιων ισραηλινών αρχών επιβολής του νόμου.

Ο δηλωμένος σκοπός είναι η πρόληψη και διερεύνηση σοβαρών εγκλημάτων και τρομοκρατικών ενεργειών που έχουν διασυνοριακή διάσταση.

Η Europol και το Ισραήλ είχαν ήδη υπογράψει το 2018 μια ρύθμιση συνεργασίας. Εκείνη η ρύθμιση, όμως, δεν επέτρεπε τη συστηματική μεταφορά προσωπικών δεδομένων. Για να δημιουργηθεί σταθερή νομική βάση για τέτοιες διαβιβάσεις χρειάζεται ειδική διεθνής συμφωνία.

Επομένως, δεν πρόκειται για ξαφνική απόφαση του 2026. Είναι μια διαδικασία που ξεκίνησε πριν από περίπου οκτώ χρόνια, αντιμετώπισε σοβαρά νομικά εμπόδια και, σύμφωνα με πρόσφατα έγγραφα, δεν εγκαταλείφθηκε οριστικά.

Έχει ήδη συμφωνηθεί η «παράδοση» των δεδομένων;

Όχι.

Με βάση τις δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες:

• δεν έχει παρουσιαστεί οριστικό συμφωνημένο κείμενο,
• δεν έχει υπογραφεί διεθνής συμφωνία,
• δεν έχει δοθεί η απαιτούμενη τελική έγκριση,
• δεν έχει τεθεί σε ισχύ γενικός μηχανισμός μεταφοράς προσωπικών δεδομένων μέσω της συγκεκριμένης συμφωνίας.

Τον Ιούλιο του 2026, 27 ευρωβουλευτές υπέβαλαν ερώτηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητώντας ενημέρωση για το στάδιο των διαπραγματεύσεων, τις συναντήσεις με Ισραηλινούς αξιωματούχους και τους πιθανούς κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η Επιτροπή δεν έχει δημοσιοποιήσει το περιεχόμενο των εμπιστευτικών διαπραγματεύσεων ούτε έχει παρουσιάσει σαφές χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης.

Συνεπώς, ο ισχυρισμός ότι «η ΕΕ παραδίδει τα δεδομένα μας» παρουσιάζει μια πιθανή μελλοντική δυνατότητα σαν να είναι ήδη ειλημμένη και εφαρμοζόμενη απόφαση.

Ποια δεδομένα θα μπορούσαν να ανταλλάσσονται

Το υπό συζήτηση πλαίσιο φαίνεται να προβλέπει ότι, σε συγκεκριμένες αστυνομικές υποθέσεις, μπορεί να μεταφέρονται στοιχεία όπως:

• ονοματεπώνυμα και στοιχεία ταυτότητας,
• διευθύνσεις και στοιχεία επικοινωνίας,
• πληροφορίες τοποθεσίας,
• στοιχεία για υπόπτους, συνεργάτες ή θύματα,
• γενετικά δεδομένα, όπως προφίλ DNA,
• βιομετρικά δεδομένα,
• δεδομένα υγείας,
• πληροφορίες για φυλετική ή εθνοτική καταγωγή,
• πολιτικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις,
• συνδικαλιστική ιδιότητα,
• πληροφορίες για τη σεξουαλική ζωή ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό.

Η απαρίθμηση αυτών των κατηγοριών σε ένα νομικό κείμενο δεν σημαίνει ότι όλα τα δεδομένα όλων των Ευρωπαίων θα μεταβιβάζονται αυτομάτως. Σημαίνει ότι η συμφωνία θα μπορούσε, υπό ειδικές προϋποθέσεις, να καλύπτει ακόμη και αυτές τις ιδιαίτερα προστατευμένες κατηγορίες.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται ένας από τους σοβαρότερους κινδύνους. Δεδομένα που αποκαλύπτουν πολιτικές απόψεις, θρησκεία, υγεία ή γενετικά χαρακτηριστικά μπορούν να οδηγήσουν σε διακρίσεις, στοχοποίηση και μη αναστρέψιμες βλάβες εάν χρησιμοποιηθούν εκτός του αρχικού σκοπού ή περιέλθουν σε υπηρεσίες χωρίς αποτελεσματικό ανεξάρτητο έλεγχο.

Δεν πρόκειται για πρόσβαση στα κινητά όλων των Ευρωπαίων

Η Europol δεν διατηρεί έναν ενιαίο φάκελο με «όλα τα δεδομένα όλων των πολιτών». Συγκεντρώνει και επεξεργάζεται πληροφορίες που της διαβιβάζουν οι αστυνομικές και δικαστικές αρχές των κρατών-μελών στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της.

Η σχεδιαζόμενη συμφωνία δεν θα έδινε στο Ισραήλ ελεύθερη πρόσβαση:

• στα κινητά τηλέφωνα των Ευρωπαίων,
• στις φορολογικές δηλώσεις όλων των πολιτών,
• στους γενικούς ιατρικούς φακέλους,
• στους τραπεζικούς λογαριασμούς,
• σε ολόκληρο το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν,
• σε κάθε ευρωπαϊκή κρατική βάση δεδομένων.

Θα δημιουργούσε νομικό δίαυλο για διαβίβαση συγκεκριμένων πληροφοριών που θεωρούνται αναγκαίες για καθορισμένη αστυνομική υπόθεση.

Αυτό δεν καθιστά τη συμφωνία ακίνδυνη. Διορθώνει, όμως, την εντύπωση περί γενικής και ανεξέλεγκτης παράδοσης όλων των ευρωπαϊκών προσωπικών δεδομένων.

Οι προειδοποιήσεις της Νομικής Υπηρεσίας

Σύμφωνα με έγγραφα που αποκτήθηκαν μέσω αιτημάτων διαφάνειας και δημοσίευσε το Statewatch, η Νομική Υπηρεσία του Συμβουλίου διατύπωσε το 2022 σοβαρές ενστάσεις για το τότε σχέδιο.

Το κεντρικό πρόβλημα αφορούσε το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής. Η πάγια θέση της ΕΕ είναι ότι οι συμφωνίες με το Ισραήλ δεν πρέπει να εφαρμόζονται στα εδάφη που τέθηκαν υπό ισραηλινή διοίκηση μετά τις 5 Ιουνίου 1967:

• στη Δυτική Όχθη,
• στην Ανατολική Ιερουσαλήμ,
• στη Λωρίδα της Γάζας,
• στα Υψίπεδα του Γκολάν.

Το εξεταζόμενο κείμενο φέρεται να περιλάμβανε εξαιρέσεις που θα επέτρεπαν τη χρήση δεδομένων σε αυτές τις περιοχές, όταν οι ισραηλινές αρχές επικαλούνται επικείμενη απειλή κατά της ζωής ή την πρόληψη και διερεύνηση εγκλημάτων.

Η Νομική Υπηρεσία αμφισβήτησε τη σαφήνεια των διατάξεων και εξέτασε κατά πόσο υπερέβαιναν τη διαπραγματευτική εντολή της Επιτροπής.

Αυτή δεν είναι μια δευτερεύουσα τεχνική ένσταση. Αγγίζει το ενδεχόμενο δεδομένα της Europol να χρησιμοποιηθούν μέσα σε ένα καθεστώς κατοχής, με διαφορετικές έννομες τάξεις και περιορισμένη δυνατότητα των επηρεαζόμενων προσώπων να ασκήσουν αποτελεσματικά δικαιώματα.

Γιατί προκαλεί ανησυχία η συμμετοχή της Shin Bet

Η ισραηλινή υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας Shin Bet έχει ευρείες αρμοδιότητες στην αντιτρομοκρατία και στην ασφάλεια. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικοί έχουν επανειλημμένα εκφράσει ανησυχίες για:

• μαζική επιτήρηση Παλαιστινίων,
• διοικητικές κρατήσεις,
• αδιαφανή συστήματα αξιολόγησης κινδύνου,
• χρήση αλγορίθμων και τεχνητής νοημοσύνης,
• ανεπαρκή ανεξάρτητη εποπτεία,
• χρήση πληροφοριών σε στρατιωτικές επιχειρήσεις και στοχοποίηση.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η αρχική μεταφορά δεδομένων θα είναι νόμιμη. Είναι επίσης:

• ποιος θα έχει πρόσβαση μετά τη μεταφορά,
• αν θα επιτρέπεται η περαιτέρω διαβίβαση,
• για πόσο χρόνο θα αποθηκεύονται τα δεδομένα,
• αν θα χρησιμοποιούνται για διαφορετικό σκοπό,
• πώς θα διορθώνονται λανθασμένες πληροφορίες,
• αν το υποκείμενο θα ενημερώνεται,
• ποιο δικαστήριο θα μπορεί να προσφέρει πραγματική προστασία.

Τα δεδομένα ασφαλείας δεν είναι πάντοτε ακριβή. Μπορεί να αφορούν πρόσωπα που δεν έχουν καταδικαστεί ή καν κατηγορηθεί: υπόπτους, μάρτυρες, θύματα, συγγενείς ή περιστασιακές επαφές ενός ερευνώμενου προσώπου.

Η ιδιαίτερη προστασία των ευαίσθητων δεδομένων

Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκαιο, η επεξεργασία γενετικών, βιομετρικών, πολιτικών, θρησκευτικών και ιατρικών δεδομένων απαιτεί αυξημένες εγγυήσεις.

Μια αξιόπιστη συμφωνία θα έπρεπε τουλάχιστον να προβλέπει:

• διαβίβαση μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαία και αναλογική,
• σαφή σύνδεση με συγκεκριμένο σοβαρό έγκλημα,
• απαγόρευση μαζικής ή αδιάκριτης μεταφοράς,
• χρονικά όρια διατήρησης,
• καταγραφή κάθε πρόσβασης και χρήσης,
• ανεξάρτητη εποπτεία,
• δικαίωμα πρόσβασης, διόρθωσης και διαγραφής,
• αποτελεσματική δικαστική προσφυγή,
• περιορισμούς στην περαιτέρω διαβίβαση,
• άμεση αναστολή της συνεργασίας σε περίπτωση παραβιάσεων,
• πλήρη εξαίρεση των κατεχόμενων παλαιστινιακών εδαφών.

Χωρίς αυτές τις εγγυήσεις, η επίκληση της «καταπολέμησης της τρομοκρατίας» μπορεί να εξελιχθεί σε γενική άδεια συλλογής και επαναχρησιμοποίησης πληροφοριών.

Η διαφορετική απόφαση περί «επάρκειας» του Ισραήλ

Το Ισραήλ διαθέτει από το 2011 ευρωπαϊκή απόφαση επάρκειας για την προστασία προσωπικών δεδομένων. Αυτό διευκολύνει ορισμένες γενικές και εμπορικές μεταφορές δεδομένων μεταξύ ΕΕ και Ισραήλ.

Η απόφαση επάρκειας δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη σχεδιαζόμενη συμφωνία Europol–Ισραήλ. Η δεύτερη αφορά ειδικά την αστυνομική συνεργασία και δεδομένα που χρησιμοποιούνται για ποινικές έρευνες.

Παράλληλα, ευρωβουλευτές και οργανώσεις έχουν ζητήσει επανεξέταση της επάρκειας του Ισραήλ, επικαλούμενοι τις πρακτικές παρακολούθησης, τη χρήση δεδομένων στη Γάζα και τις αλλαγές στο ισραηλινό θεσμικό σύστημα.

Επομένως, υπάρχουν δύο συναφή αλλά διακριτά ζητήματα:

1. Αν το Ισραήλ εξακολουθεί να παρέχει γενικά επαρκές επίπεδο προστασίας.
2. Αν πρέπει να υπογραφεί ειδική συμφωνία ανταλλαγής αστυνομικών δεδομένων με την Europol.

Γιατί η μυστικότητα είναι πρόβλημα

Οι διεθνείς διαπραγματεύσεις περιλαμβάνουν αναπόφευκτα έναν βαθμό εμπιστευτικότητας. Όταν, όμως, το αντικείμενο αφορά DNA, πολιτικές πεποιθήσεις, βιομετρικά στοιχεία και δεδομένα υγείας, η πλήρης αδιαφάνεια υπονομεύει τη δημοκρατική λογοδοσία.

Σύμφωνα με το Statewatch, στελέχη της Επιτροπής πραγματοποίησαν τουλάχιστον επτά συναντήσεις με Ισραηλινούς διπλωμάτες από το 2023 έως τον Ιανουάριο του 2026. Η Europol υποδέχθηκε επίσης ισραηλινές αντιπροσωπείες σε αρκετές συναντήσεις μεταξύ 2024 και 2026.

Οι συναντήσεις δεν αποδεικνύουν ότι έχει ήδη επιτευχθεί συμφωνία ή ότι μεταφέρθηκαν παράνομα μαζικά δεδομένα. Αποδεικνύουν, όμως, ότι οι επαφές συνεχίστηκαν, παρά την εντύπωση ότι η διαδικασία είχε ουσιαστικά παγώσει μετά τις νομικές αντιρρήσεις του 2022.

Η Επιτροπή οφείλει να διευκρινίσει:

• το σημερινό στάδιο των διαπραγματεύσεων,
• αν υπάρχει αναθεωρημένο κείμενο,
• πώς αντιμετωπίστηκαν οι νομικές ενστάσεις,
• ποιες ισραηλινές υπηρεσίες θα είναι αποδέκτες,
• ποιος θα ελέγχει τη χρήση των δεδομένων,
• αν η διαδικασία μπορεί να ανασταλεί λόγω παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Πηγές

• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Πρόταση για έναρξη των διαπραγματεύσεων ΕΕ–Ισραήλ
• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Συμφωνία ανταλλαγής προσωπικών δεδομένων με το Ισραήλ
• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Διαπραγματεύσεις Europol–Ισραήλ, ερώτηση του 2026
• Europol – Συνεργασία και μεταφορές δεδομένων προς τρίτες χώρες
• Statewatch – Οι διαπραγματεύσεις και οι νομικές προειδοποιήσεις
• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Ερώτηση για το καθεστώς επάρκειας του Ισραήλ
• BDS Greece – Η ανάρτηση και το σχετικό άρθρο

Η Ετυμηγορία του Οικονομολόγου

Η προειδοποίηση της BDS Greece βασίζεται σε πραγματική και σοβαρή υπόθεση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να εξετάζει συμφωνία που θα μπορούσε να επιτρέψει τη μεταφορά ακόμη και ιδιαίτερα ευαίσθητων αστυνομικών δεδομένων προς ισραηλινές υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων η Shin Bet. Οι ενστάσεις για τα κατεχόμενα εδάφη, την ανεξάρτητη εποπτεία και τον κίνδυνο καταχρηστικής χρήσης είναι απολύτως δικαιολογημένες.

Ωστόσο, η φράση «η ΕΕ παραδίδει τα προσωπικά μας δεδομένα στο Ισραήλ» είναι υπερβολικά γενική. Δεν υπάρχει ακόμη τελική συμφωνία σε ισχύ, ούτε προκύπτει ότι το Ισραήλ θα αποκτήσει απεριόριστη πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα όλων των Ευρωπαίων. Το σχέδιο αφορά στοχευμένη αστυνομική συνεργασία για σοβαρά εγκλήματα και τρομοκρατία.

Αυτό δεν είναι λόγος εφησυχασμού. Είναι λόγος να απαιτηθούν διαφάνεια, αναγκαιότητα, αναλογικότητα και πραγματική δικαστική προστασία πριν υπογραφεί οτιδήποτε.

Με τα διαθέσιμα δεδομένα, η ΕΕ δεν πρέπει να ολοκληρώσει τη συμφωνία εάν δεν αποκλείσει απολύτως τη χρήση πληροφοριών στα κατεχόμενα εδάφη, δεν περιορίσει αυστηρά τις κατηγορίες και τους αποδέκτες και δεν εξασφαλίσει ανεξάρτητο έλεγχο και δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής. Εάν αυτές οι εγγυήσεις δεν μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη, η διαπραγμάτευση πρέπει να ανασταλεί.

Στην ψηφιακή εποχή, η ασφάλεια δεν υπερασπίζεται τη δημοκρατία όταν καταργεί την ιδιωτικότητα, τη λογοδοσία και τα θεμελιώδη δικαιώματα στο όνομά της.