Executive Summary

Η δημογραφική εξέλιξη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μακροπρόθεσμες προκλήσεις για την Ελλάδα.

Η μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η μετανάστευση νέων υψηλής κατάρτισης επηρεάζουν την οικονομική ανάπτυξη, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα, την περιφερειακή ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους.

Το δημογραφικό δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα.

Αποτελεί στρατηγικό ζήτημα οικονομικής πολιτικής.

Το παρόν Policy Paper προτείνει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικών που αντιμετωπίζει το δημογραφικό ως αναπτυξιακή πρόκληση και όχι αποκλειστικά ως πρόβλημα γεννήσεων.

Το Πρόβλημα

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ταυτόχρονα:

• συνεχή μείωση των γεννήσεων,
• αύξηση του μέσου όρου ηλικίας του πληθυσμού,
• συρρίκνωση του ενεργού εργατικού δυναμικού,
• εγκατάλειψη πολλών περιφερειακών περιοχών,
• και σημαντικές ελλείψεις εργαζομένων σε βασικούς παραγωγικούς κλάδους.

Οι τάσεις αυτές δεν επηρεάζουν μόνο το μέλλον.

Επηρεάζουν ήδη τη λειτουργία της οικονομίας.

Γιατί έχει σημασία

Το δημογραφικό επηρεάζει άμεσα:

Την οικονομική ανάπτυξη

Μικρότερο εργατικό δυναμικό σημαίνει χαμηλότερες δυνατότητες παραγωγής και ανάπτυξης.

Το ασφαλιστικό σύστημα

Η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους μεταβάλλεται, αυξάνοντας τις δημοσιονομικές πιέσεις.

Το σύστημα υγείας

Η αύξηση του ηλικιωμένου πληθυσμού δημιουργεί μεγαλύτερη ζήτηση για υπηρεσίες υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας.

Τις περιφέρειες

Πολλές περιοχές αντιμετωπίζουν πληθυσμιακή συρρίκνωση, γεγονός που περιορίζει τις επενδύσεις και αποδυναμώνει τις τοπικές οικονομίες.

Την ανταγωνιστικότητα

Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού δυσκολεύει την ανάπτυξη επιχειρήσεων και την προσέλκυση νέων επενδύσεων.

Η σημερινή κατάσταση

Το δημογραφικό αποτελεί αποτέλεσμα πολλών αλληλένδετων παραγόντων:

• οικονομικής αβεβαιότητας,
• υψηλού κόστους κατοικίας,
• δυσκολίας ισορροπίας μεταξύ εργασίας και οικογένειας,
• περιορισμένων υπηρεσιών φροντίδας παιδιών,
• μετανάστευσης νέων επιστημόνων,
• και χαμηλής συμμετοχής ορισμένων ομάδων στην αγορά εργασίας.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί συντονισμό πολλών δημόσιων πολιτικών.

Διεθνείς Καλές Πρακτικές

Οι χώρες που αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις δημογραφικές πιέσεις εφαρμόζουν συνδυασμό μέτρων όπως:

• στήριξη των νέων οικογενειών,
• προσιτή κατοικία,
• εκτεταμένες υπηρεσίες προσχολικής φροντίδας,
• ευέλικτες μορφές εργασίας,
• πολιτικές επιστροφής εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού,
• προγράμματα δια βίου μάθησης,
• και στρατηγικές περιφερειακής ανάπτυξης.

Καμία μεμονωμένη πολιτική δεν αρκεί.

Η επιτυχία βασίζεται σε ένα συνεκτικό εθνικό σχέδιο.

Επιλογές Δημόσιας Πολιτικής

Επιλογή 1

Εθνικό Σχέδιο Δημογραφικής Ανασυγκρότησης με μακροπρόθεσμους στόχους και διακομματική συνέχεια.

Επιλογή 2

Ολοκληρωμένη στεγαστική πολιτική για νέα νοικοκυριά.

Επιλογή 3

Επέκταση υπηρεσιών παιδικής φροντίδας και ενίσχυση της συμφιλίωσης οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής.

Επιλογή 4

Προγράμματα επαναπατρισμού Ελλήνων επιστημόνων και εξειδικευμένων εργαζομένων.

Επιλογή 5

Κίνητρα για επενδύσεις και δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας στις περιφέρειες.

Επιλογή 6

Παρατηρητήριο Δημογραφικών Εξελίξεων για συνεχή συλλογή, ανάλυση και αξιολόγηση δεδομένων.

Πρόταση WR1TE

Το δημογραφικό πρέπει να αντιμετωπιστεί ως εθνική αναπτυξιακή προτεραιότητα.

Η προτεινόμενη στρατηγική βασίζεται σε πέντε πυλώνες:

• στήριξη της οικογένειας,
• αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας,
• αξιοποίηση του ανθρώπινου κεφαλαίου,
• ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης,
• και συστηματική αξιολόγηση των δημογραφικών πολιτικών.

Η επιτυχία απαιτεί συνέχεια, ανεξάρτητα από τον εκλογικό κύκλο.

Αναμενόμενος Οικονομικός και Κοινωνικός Αντίκτυπος

Η εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης δημογραφικής στρατηγικής μπορεί να συμβάλει:

• στην αύξηση της απασχόλησης,
• στη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης,
• στη βελτίωση της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού,
• στην ενίσχυση της περιφερειακής συνοχής,
• στην προσέλκυση επενδύσεων,
• και στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Βασικά Συμπεράσματα

✔ Το δημογραφικό αποτελεί κορυφαία οικονομική και κοινωνική πρόκληση.

✔ Δεν αντιμετωπίζεται μόνο με επιδόματα ή αποσπασματικά μέτρα.

✔ Η οικονομική ανάπτυξη και η δημογραφική ανανέωση είναι αλληλένδετες.

✔ Η περιφερειακή πολιτική, η στέγαση, η εκπαίδευση και η αγορά εργασίας αποτελούν μέρος της ίδιας στρατηγικής.

✔ Η Ελλάδα χρειάζεται ένα μόνιμο Εθνικό Σχέδιο Δημογραφικής Ανασυγκρότησης με σαφείς στόχους και διαρκή αξιολόγηση.

📘 WR1TE Policy Paper

Το δημογραφικό δεν αποτελεί πρόβλημα του μέλλοντος. Αποτελεί πρόκληση του παρόντος. Οι χώρες που επενδύουν έγκαιρα στους ανθρώπους τους, στηρίζουν την οικογένεια και δημιουργούν ευκαιρίες για τις νεότερες γενιές είναι εκείνες που διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για βιώσιμη ανάπτυξη και κοινωνική ευημερία τις επόμενες δεκαετίες.