Ανεμογεννήτριες στα Μαστιχοχώρια: Τα δεδομένα, οι πραγματικοί κίνδυνοι και η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Η ένταξη των Μαστιχοχωρίων στις περιοχές αιολικής καταλληλότητας προκαλεί δικαιολογημένη ανησυχία. Τι έχει πραγματικά αποφασιστεί, τι δεν έχει ακόμη αποδειχθεί και ποια οικονομική αξία διακυβεύεται για τη Χίο;

Η πιθανότητα εγκατάστασης ανεμογεννητριών στα Μαστιχοχώρια της Χίου έχει προκαλέσει έντονη δημόσια αντιπαράθεση. Αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υποστηρίζουν ότι οι εγκαταστάσεις βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και ότι θα οδηγήσουν ακόμη και στη διακοπή της παραγωγής μαστίχας.

Η ανησυχία για το μέλλον της μαστιχοκαλλιέργειας είναι απολύτως δικαιολογημένη. Η μαστίχα δεν αποτελεί απλώς ένα αγροτικό προϊόν. Είναι στοιχείο της ταυτότητας της Χίου, πηγή εισοδήματος για χιλιάδες ανθρώπους, εξαγωγικός πόρος και παγκοσμίως μοναδικό προϊόν.

Η σοβαρότητα του ζητήματος, όμως, επιβάλλει να διαχωρίζουμε τα επιβεβαιωμένα δεδομένα από τους ισχυρισμούς που δεν έχουν ακόμη τεκμηριωθεί.

Τι έχει πραγματικά αλλάξει

Σύμφωνα με δημοσιεύματα του τοπικού και εθνικού Τύπου, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας χαρακτηρίζει έξι από τις επτά δημοτικές ενότητες της Χίου ως «Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας».

Στις περιοχές αυτές περιλαμβάνεται και η Δημοτική Ενότητα Μαστιχοχωρίων. Αναφέρεται επίσης ανώτατη φέρουσα ικανότητα της τάξης του 4% ανά δημοτική ενότητα.

Η εξέλιξη είναι ουσιαστική, καθώς δημιουργεί ευρύτερες θεσμικές δυνατότητες για την εξέταση μελλοντικών αιολικών επενδύσεων στη νότια Χίο.

Δεν σημαίνει, όμως, ότι όλες οι εκτάσεις των Μαστιχοχωρίων είναι αυτομάτως διαθέσιμες για εγκατάσταση ανεμογεννητριών. Ούτε αποτελεί από μόνη της έγκριση συγκεκριμένου έργου.

Χωροταξική δυνατότητα, αδειοδότηση και κατασκευή

Στη δημόσια συζήτηση συγχέονται συχνά τρία διαφορετικά στάδια:

1. Η χωροταξική δυνατότητα εξέτασης ενός έργου.
2. Η αδειοδότηση συγκεκριμένης επενδυτικής πρότασης.
3. Η πραγματική έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών.

Ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως αιολικά κατάλληλης σημαίνει ότι μπορεί, υπό όρους, να εξεταστεί η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων.

Για να κατασκευαστεί, όμως, ένα συγκεκριμένο έργο απαιτούνται:

• κατάθεση επενδυτικής πρότασης,
• ακριβής προσδιορισμός των θέσεων,
• ενεργειακή αξιολόγηση,
• Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων,
• δημόσια διαβούλευση,
• περιβαλλοντική αδειοδότηση,
• άδεια εγκατάστασης,
• όροι σύνδεσης με το ηλεκτρικό δίκτυο,
• εγκρίσεις για τις συνοδές υποδομές,
• έναρξη των τεχνικών εργασιών.

Με βάση τα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία, δεν τεκμηριώνεται ότι έχει ήδη ξεκινήσει η εγκατάσταση ανεμογεννητριών μέσα σε ενεργές μαστιχοκαλλιέργειες.

Έχει καταγραφεί, πάντως, έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον. Τον Νοέμβριο του 2025 είχε κατατεθεί αίτημα στο Δημοτικό Συμβούλιο Χίου για συζήτηση σχετικά με σχέδιο εγκατάστασης 75 ανεμογεννητριών στο νησί.

Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει ότι η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις έχουν λάβει όλες τις απαραίτητες άδειες ή ότι βρίσκονται ήδη υπό κατασκευή στα Μαστιχοχώρια.

Η οικονομική σημασία της μαστίχας

Η μαστίχα Χίου αποτελεί προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης και παράγεται με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της μόνο στη νότια Χίο.

Γύρω από την παραγωγή της έχει διαμορφωθεί ένα ολοκληρωμένο οικονομικό οικοσύστημα, το οποίο περιλαμβάνει:

• πρωτογενή παραγωγή,
• επεξεργασία και τυποποίηση,
• τρόφιμα και ποτά,
• καλλυντικά,
• φαρμακευτικά και παραφαρμακευτικά προϊόντα,
• εξαγωγές,
• λιανικό εμπόριο,
• πολιτιστικές δραστηριότητες,
• γαστρονομικό και αγροτουριστικό προϊόν.

Η μαστίχα σε αριθμούς

Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η μαστίχα δεν είναι μια περιφερειακή καλλιέργεια περιορισμένης σημασίας. Αποτελεί εξαγωγικό περιουσιακό στοιχείο για ολόκληρη την ελληνική οικονομία.

Υπολογισμός της άμεσης παραγωγικής αξίας

Με ετήσια παραγωγή 200 τόνων και μέση τιμή παραγωγού μεταξύ 90 και 115 ευρώ ανά κιλό, η ακαθάριστη αξία της παραγωγής διαμορφώνεται θεωρητικά ως εξής:

Συντηρητικό σενάριο

200.000 κιλά × 90 ευρώ = 18 εκατ. ευρώ ετησίως

Υψηλότερο σενάριο

200.000 κιλά × 115 ευρώ = 23 εκατ. ευρώ ετησίως

Το εύρος των 18–23 εκατ. ευρώ είναι συμβατό με τη δημοσιευμένη εκτίμηση ότι περίπου 20 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στους παραγωγούς.

Η οικονομική συνεισφορά είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν προστεθούν η επεξεργασία, η συσκευασία, η εμπορία, οι εξαγωγές και η παραγωγή τελικών προϊόντων.

Η αναπτυξιακή προοπτική των 250–300 τόνων

Η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών έχει θέσει στόχο αύξησης της παραγωγής στους 250–300 τόνους.

Εάν οι σημερινές τιμές διατηρούνταν, η θεωρητική ακαθάριστη αξία θα μπορούσε να διαμορφωθεί ως εξής:

Οι υπολογισμοί δεν αποτελούν πρόβλεψη τιμών ή εσόδων. Δείχνουν, όμως, την τάξη μεγέθους της μελλοντικής παραγωγικής αξίας που ενδέχεται να διακυβεύεται.

Το κόστος ακόμη και μιας μικρής μείωσης της παραγωγής

Εάν χρησιμοποιήσουμε ως βάση τους 200 τόνους ετήσιας παραγωγής, μια φαινομενικά μικρή απώλεια μπορεί να έχει σημαντικό οικονομικό αποτέλεσμα.

Οι υπολογισμοί αφορούν μόνο την αξία της πρώτης ύλης. Δεν περιλαμβάνουν:

• τις απώλειες στη μεταποίηση,
• τη μείωση των εξαγωγών,
• τις επιπτώσεις στην απασχόληση,
• τη μείωση των εισοδημάτων των νοικοκυριών,
• τις απώλειες στον τουρισμό,
• τις επιπτώσεις στις αξίες γης,
• τα χαμηλότερα φορολογικά έσοδα.

Μια μόνιμη μείωση της παραγωγής κατά 5% επί είκοσι χρόνια θα μπορούσε να αντιστοιχεί σε άμεση σωρευτική απώλεια 18–23 εκατ. ευρώ, χωρίς να συνυπολογίζονται οι ευρύτερες πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις.

Γιατί η ζημιά δεν αποκαθίσταται γρήγορα

Ένα μαστιχόδεντρο δεν αποτελεί παραγωγική μονάδα που μπορεί να αντικατασταθεί μέσα σε λίγους μήνες.

Ένα νέο δέντρο αρχίζει να προσφέρει μικρή παραγωγή μετά από περίπου 5–6 χρόνια, ενώ μπορεί να χρειαστούν 10–15 χρόνια για να φτάσει σε πλήρη παραγωγική ωρίμανση.

Επομένως, η καταστροφή ενός ώριμου μαστιχόδεντρου δημιουργεί απώλεια εισοδήματος για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η οικονομική αποτίμηση μιας πιθανής ζημιάς πρέπει να περιλαμβάνει:

• τη χαμένη παραγωγή πολλών ετών,
• το κόστος επαναφύτευσης,
• το κόστος φροντίδας των νέων δέντρων,
• την αβεβαιότητα επιβίωσης,
• την απώλεια εισοδήματος μέχρι την ωρίμανση,
• τη σημερινή αξία των μελλοντικών απωλειών.

Η αποζημίωση μόνο για τη φυσική αξία ενός δέντρου ή για την παραγωγή ενός έτους δεν αντανακλά την πραγματική οικονομική ζημιά.

Οι πυρκαγιές έχουν ήδη επιβαρύνει τη Χίο

Το 2025 η Χίος αντιμετώπισε δύο μεγάλες πυρκαγιές.

Δημοσιευμένα στοιχεία αναφέρουν περίπου:

• 47.897 καμένα στρέμματα τον Ιούνιο,
• 42.466 καμένα στρέμματα τον Αύγουστο,
• σχεδόν 90.000 καμένα στρέμματα συνολικά.

Μετά την πυρκαγιά του Ιουνίου αναφέρθηκε ότι επηρεάστηκαν:

• περίπου 722 στρέμματα μαστιχοκαλλιεργειών,
• περίπου 50.270 μαστιχόδεντρα,
• περίπου 12.000 δέντρα που καταστράφηκαν ολοσχερώς,
• επιπλέον δέντρα που υπέστησαν μερική ζημιά.

Οι διαφορετικές αποτυπώσεις της συνολικής καμένης έκτασης ενδέχεται να παρουσιάζουν αποκλίσεις λόγω διαφορετικής ημερομηνίας, μεθόδου και δορυφορικού συστήματος καταγραφής. Η έκταση της περιβαλλοντικής πίεσης, όμως, είναι αδιαμφισβήτητη.

Η Χίος βρίσκεται αντιμέτωπη με:

• επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές,
• απώλεια βλάστησης,
• διάβρωση του εδάφους,
• προβλήματα φυσικής αναγέννησης,
• ακραίες θερμοκρασίες,
• αβεβαιότητα στις βροχοπτώσεις,
• πιέσεις στην αγροτική παραγωγή.

Η κατάσταση αυτή μειώνει το διαθέσιμο περιβαλλοντικό περιθώριο για νέες παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας.

Οι πυρκαγιές δεν αποτελούν απόδειξη συνωμοσίας

Η χρονική συνύπαρξη πυρκαγιών και ενεργειακών σχεδιασμών δεν αποδεικνύει ότι οι φωτιές προκαλούνται για να εγκατασταθούν ανεμογεννήτριες.

Ανάλογοι ισχυρισμοί έχουν επανειλημμένα ελεγχθεί και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας χωρίς να εντοπιστούν αποδεικτικά στοιχεία που να συνδέουν συγκεκριμένες πυρκαγιές με σκόπιμη προετοιμασία εκτάσεων για αιολικά πάρκα.

Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την υποχρέωση αυστηρού ελέγχου των ενεργειακών έργων σε καμένες ή περιβαλλοντικά ευάλωτες περιοχές.

Η υπεύθυνη θέση είναι διπλή:

• να απορρίπτονται οι ανεπιβεβαίωτες κατηγορίες,
• να απαιτείται πλήρης διαφάνεια για κάθε επενδυτικό σχέδιο.

Ποιοι κίνδυνοι πρέπει να αξιολογηθούν

Οι πιθανές επιπτώσεις δεν προέρχονται μόνο από την ίδια την ανεμογεννήτρια. Ένα αιολικό πάρκο χρειάζεται συνοδές υποδομές:

• βάσεις από σκυρόδεμα,
• δρόμους πρόσβασης,
• εκσκαφές,
• δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας,
• υποσταθμούς,
• χώρους προσωρινής απόθεσης,
• ζώνες κίνησης βαρέων οχημάτων.

Για κάθε προτεινόμενο έργο πρέπει να εξετάζονται:

1. Η απόσταση από ενεργές μαστιχοκαλλιέργειες.
2. Η συνολική έκταση που θα δεσμευτεί.
3. Ο αριθμός των δέντρων που ενδέχεται να επηρεαστούν.
4. Η διάνοιξη νέων δρόμων.
5. Η πιθανότητα διάβρωσης του εδάφους.
6. Η επίδραση στην απορροή των υδάτων.
7. Η επίδραση στη βιοποικιλότητα.
8. Η συσσωρευτική επίδραση πολλών έργων.
9. Η αλλοίωση του πολιτιστικού τοπίου.
10. Η επίδραση στον τουρισμό και στις αξίες γης.
11. Η δυνατότητα πλήρους αποκατάστασης μετά το τέλος λειτουργίας.

Ποια οικονομικά δεδομένα πρέπει να δημοσιοποιηθούν

Για να αξιολογηθεί αντικειμενικά μια αιολική επένδυση στα Μαστιχοχώρια, πρέπει να δημοσιοποιηθούν:

• το συνολικό επενδυτικό κόστος,
• η εγκατεστημένη ισχύς,
• η εκτιμώμενη ετήσια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας,
• η διάρκεια λειτουργίας,
• τα αναμενόμενα έσοδα,
• οι επιδοτήσεις ή άλλες δημόσιες ενισχύσεις,
• τα έσοδα του Δήμου Χίου,
• οι μόνιμες θέσεις εργασίας,
• οι προσωρινές θέσεις κατά την κατασκευή,
• το ποσοστό τοπικής απασχόλησης,
• το κόστος σύνδεσης και των συνοδών έργων,
• το κόστος αποξήλωσης,
• οι εγγυήσεις αποκατάστασης του εδάφους.

Τα στοιχεία πρέπει να συγκριθούν με τη συνολική οικονομική αξία που ενδέχεται να επηρεαστεί στη μαστιχοπαραγωγή, στη μεταποίηση, στον τουρισμό και στο φυσικό περιβάλλον.

Η σωστή ανάλυση κόστους–οφέλους

Η οικονομική αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην κερδοφορία της εταιρείας που υλοποιεί το έργο.

Μια ολοκληρωμένη κοινωνικοοικονομική ανάλυση πρέπει να υπολογίζει:

Οφέλη

• παραγωγή καθαρής ενέργειας,
• μείωση εκπομπών,
• τοπικά δημοτικά έσοδα,
• θέσεις εργασίας,
• ενεργειακή ασφάλεια,
• περιορισμό εισαγωγών καυσίμων.

Κόστη

• απώλεια παραγωγικής γης,
• πιθανή μείωση της μαστιχοπαραγωγής,
• περιβαλλοντική επιβάρυνση,
• απώλεια βιοποικιλότητας,
• υποβάθμιση του τοπίου,
• επιπτώσεις στον τουρισμό,
• δημόσιο κόστος υποδομών,
• κόστος αποκατάστασης,
• επιπτώσεις στην κοινωνική συνοχή.

Μία επένδυση μπορεί να είναι ιδιωτικά κερδοφόρα αλλά κοινωνικά ζημιογόνα, εάν μέρος του πραγματικού κόστους μεταφέρεται στους παραγωγούς, στους κατοίκους ή στις επόμενες γενιές.

Η μαστίχα και η ανθρωπογεωγραφία των Μαστιχοχωρίων

Η οικονομική ανάκαμψη της μαστίχας έχει συμβάλει και στη δημογραφική ανανέωση της περιοχής.

Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, ο μέσος όρος ηλικίας των παραγωγών, που πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια βρισκόταν κοντά στα 58–60 έτη, έχει πλέον υποχωρήσει κάτω από τα 40.

Αυτό σημαίνει ότι η μαστίχα:

• διατηρεί νέους ανθρώπους στον τόπο τους,
• δημιουργεί επαγγελματική προοπτική,
• στηρίζει οικογένειες,
• διατηρεί ζωντανά τα χωριά,
• προστατεύει την παραδοσιακή γνώση,
• περιορίζει τη δημογραφική εγκατάλειψη.

Η πιθανή απώλεια παραγωγικής γης δεν είναι μόνο γεωργικό ή περιβαλλοντικό πρόβλημα. Μπορεί να εξελιχθεί και σε δημογραφικό πρόβλημα.

Τι πρέπει να ζητήσει η τοπική κοινωνία

Η προστασία της Χίου απαιτεί συγκεκριμένες θεσμικές εγγυήσεις:

1. Δημόσιο ψηφιακό χάρτη όλων των υφιστάμενων και προτεινόμενων έργων.
2. Ακριβείς αποστάσεις από μαστιχοκαλλιέργειες και οικισμούς.
3. Ειδικές ζώνες αποκλεισμού γύρω από παραγωγικές εκτάσεις.
4. Ανεξάρτητη κοινωνικοοικονομική μελέτη.
5. Εξειδικευμένη γεωπονική αξιολόγηση.
6. Αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και όχι μόνο κάθε έργου χωριστά.
7. Υποχρεωτική συμμετοχή της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών.
8. Ουσιαστική δημόσια διαβούλευση πριν από κάθε άδεια.
9. Εξέταση εναλλακτικών περιοχών εγκατάστασης.
10. Δεσμευτική χρηματοοικονομική εγγύηση για την αποξήλωση και αποκατάσταση.
11. Συνεχή περιβαλλοντική και παραγωγική παρακολούθηση.
12. Δημοσιοποίηση όλων των συμβάσεων και των οικονομικών ανταλλαγμάτων.

Συμπέρασμα της ανάλυσης

Η ένταξη των Μαστιχοχωρίων στις περιοχές αιολικής καταλληλότητας είναι πραγματική και σημαντική εξέλιξη. Δημιουργεί δυνατότητες για μελλοντικά ενεργειακά έργα και, επομένως, απαιτεί αυστηρό δημόσιο έλεγχο.

Δεν αποδεικνύεται, όμως, με βάση τα στοιχεία που είναι σήμερα δημόσια διαθέσιμα, ότι έχει ήδη αρχίσει η εγκατάσταση ανεμογεννητριών μέσα στις μαστιχοκαλλιέργειες. Δεν αποδεικνύεται επίσης ότι η παραγωγή μαστίχας πρόκειται αναγκαστικά να σταματήσει.

Αυτό που αποδεικνύεται είναι ότι η μαστίχα αποτελεί οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό κεφάλαιο πολύ μεγάλης αξίας και ότι οποιαδήποτε χωροθέτηση πρέπει να αξιολογηθεί με αυστηρότερα κριτήρια από μια συνηθισμένη επενδυτική πρόταση.

Πηγές

• Ανεμογεννήτριες και στα Μαστιχοχώρια: Τι ανοίγει το νέο χωροταξικό για τη Χίο
• Ανεμογεννήτριες και στα Μαστιχοχώρια – Εφημερίδα των Συντακτών
• Αίτημα συζήτησης για σχέδιο εγκατάστασης ανεμογεννητριών στη Χίο
• Μαστίχα Χίου: Πάνω από 200 τόνους δείχνει η παραγωγή
• Μαστίχα αξίας περίπου 20 εκατ. ευρώ για τους παραγωγούς
• Στοιχεία για την οικονομία και την ανθρωπογεωγραφία των Μαστιχοχωρίων
• Δορυφορική αποτύπωση της πυρκαγιάς του Ιουνίου 2025
• Οι ζημιές στα μαστιχόδεντρα από την πυρκαγιά
• Δορυφορικά στοιχεία για την πυρκαγιά του Αυγούστου 2025

Η ετυμηγορία του οικονομολόγου

Τα δεδομένα οδηγούν σε ένα σαφές οικονομικό συμπέρασμα.

Η μαστίχα Χίου δημιουργεί άμεση ετήσια παραγωγική αξία περίπου 18–23 εκατ. ευρώ, υποστηρίζει άμεσα και έμμεσα 5.000–6.000 ανθρώπους, διαθέτει έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό και αποτελεί προϊόν που δεν μπορεί να αντικατασταθεί από παραγωγή άλλης περιοχής.

Η αξία της είναι οικονομική, κοινωνική, περιβαλλοντική, πολιτιστική και δημογραφική.

Ακόμη και μια μόνιμη μείωση της παραγωγής κατά 5% θα μπορούσε να προκαλεί άμεση απώλεια 900.000–1,15 εκατ. ευρώ κάθε χρόνο. Σε βάθος είκοσι ετών, η σωρευτική άμεση απώλεια θα μπορούσε να φτάσει τα 18–23 εκατ. ευρώ, πριν υπολογιστούν οι επιπτώσεις στη μεταποίηση, στις εξαγωγές, στην απασχόληση, στον τουρισμό και στην αξία της γης.

Παράλληλα, ένα κατεστραμμένο μαστιχόδεντρο χρειάζεται πολλά χρόνια για να αντικατασταθεί παραγωγικά. Επομένως, το κόστος μιας λανθασμένης απόφασης μπορεί να είναι μακροχρόνιο και εν μέρει μη αναστρέψιμο.

Η αιολική ενέργεια μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά κοινωνικά οφέλη. Καμία επένδυση, όμως, δεν πρέπει να χαρακτηρίζεται αυτομάτως «πράσινη» ή «βιώσιμη» μόνο επειδή παράγει ενέργεια από ανανεώσιμη πηγή.

Για να είναι πραγματικά βιώσιμη, πρέπει να αποδεικνύεται ότι:

• το συνολικό κοινωνικό όφελος υπερβαίνει το συνολικό κοινωνικό κόστος,
• δεν καταστρέφεται παραγωγική γη μεγαλύτερης μακροχρόνιας αξίας,
• προστατεύεται η μαστιχοκαλλιέργεια,
• έχουν εξεταστεί λιγότερο ευαίσθητες εναλλακτικές θέσεις,
• η τοπική κοινωνία λαμβάνει ουσιαστικά και διαρκή οφέλη,
• υπάρχει πλήρης εγγύηση αποκατάστασης του περιβάλλοντος.

Η τελική ετυμηγορία

Καμία εγκατάσταση ανεμογεννητριών δεν πρέπει να εγκριθεί στα Μαστιχοχώρια χωρίς ανεξάρτητη κοινωνικοοικονομική μελέτη, πλήρη περιβαλλοντική αξιολόγηση, δημοσιοποίηση των ακριβών θέσεων και ουσιαστική συμμετοχή των μαστιχοπαραγωγών και της τοπικής κοινωνίας.

Το βάρος της απόδειξης ανήκει στην πολιτεία και στον επενδυτή. Εκείνοι οφείλουν να αποδείξουν με συγκεκριμένα και επαληθεύσιμα δεδομένα ότι το έργο δεν απειλεί τη μαστιχοκαλλιέργεια και ότι δημιουργεί μεγαλύτερη κοινωνική αξία από αυτή που ενδέχεται να καταστρέψει.

Μέχρι να παρουσιαστούν αυτά τα στοιχεία, η οικονομικά ορθολογική επιλογή είναι η εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να θεωρείται πραγματική πρόοδος όταν, για να δημιουργήσει μια νέα οικονομική αξία, θέτει σε κίνδυνο μια παγκοσμίως μοναδική και αναντικατάστατη αξία που ήδη υπάρχει: τη μαστίχα της Χίου.